Gezondheidsproblemen oudere katten: Welke veranderingen na het 10de levensjaar

Gezondheidsproblemen bij oudere katten: wat verandert er na hun tiende jaar

De kat boven de tien is een opmerkelijk wezen—vaak nog springlevend, met een intact jachtinstinct en nog steeds in staat om sierlijk te landen na een sprong van onwaarschijnlijke hoogte. Dat is mede de reden waarom ziekten bij oudere katten zo vaak laat worden opgemerkt. Katten gaan niet dramatisch hinken of stoppen niet met eten totdat ze echt flink ziek zijn. Ze gaan gewoon door en maskeren ongemak en ziekte achter een stoïcijnse houding die de evolutie heeft gevormd voor hun overleving. Voor eigenaren én dierenartsen maakt dit proactieve screening—en niet het reactief najagen van symptomen—de hoeksteen van de gezondheidszorg voor oudere katten.

Hyperthyreoïdie: de meest voorkomende aandoening bij oudere katten

Hyperthyreoïdie bij katten—een overproductie van schildklierhormoon door een goedaardige (zelden kwaadaardige) woekering op de schildklier—is de meest gediagnosticeerde hormonale aandoening bij katten en treft ongeveer 10% van de katten ouder dan 10 jaar. Het overschot aan schildklierhormoon versnelt vrijwel elk stofwisselingsproces in het lichaam. Klassiek aangedane katten vertonen gewichtsverlies ondanks een vraatzuchtige of toegenomen eetlust, hyperactiviteit of rusteloosheid, een verwaarloosde vacht, braken en toegenomen dorst en urineproductie. Sommige katten presenteren zich atypisch met gewichtsverlies en lusteloosheid in plaats van hyperactiviteit.

Hyperthyreoïdie is ook van belang omdat het onderliggende nierziekte maskeert—de verhoogde bloeddoorstroming door het schildklierhormoonoverschot kan de nierfunctie beter doen lijken dan die in werkelijkheid is. Het behandelen van hyperthyreoïdie kan een eerder verborgen chronische nierziekte (CNI) "blootleggen", en daarom is monitoring na de behandeling cruciaal.

Behandelmogelijkheden zijn onder andere dagelijkse orale medicatie (methimazol), een dieetvoeding met beperkt jodiumgehalte op recept (Hill's y/d), radioactief jodiumtherapie (genezend, eenmalige behandeling) en een chirurgische thyroïdectomie. Radioactief jodium wordt beschouwd als de gouden standaard voor katten die daarvoor goede kandidaten zijn.

Chronische nierziekte: de stille progressie

Chronische nierziekte treft meer dan 30% van de katten ouder dan 15 jaar en is de meest voorkomende doodsoorzaak bij oudere katten. De nieren verliezen progressief en onomkeerbaar nefronen (functionele eenheden). Omdat katten over een zo grote nierreserve beschikken, geeft CNI doorgaans geen klinische verschijnselen totdat 75% van de nierfunctie verloren is gegaan—en op dat moment is de ziekte al ver gevorderd volgens het stadiëringssysteem van de IRIS (International Renal Interest Society).

Verschijnselen zijn onder andere toegenomen dorst en urineproductie, gewichtsverlies, verminderde eetlust, braken, slechte adem met een uremische (ammoniakachtige) geur en een slechte vachtkwaliteit. Een verhoogde bloeddruk komt vaak voor als gevolg van CNI. De behandeling richt zich op het vertragen van de progressie: fosforbeperking, verhoogde vochtopname (natvoer, drinkfonteinen), behandeling van hypertensie en behandeling van anemie en verminderde eetlust wanneer die zich voordoen.

Gebitsaandoeningen: universeel maar onvoldoende onderkend

Studies suggereren dat meer dan 85% van de katten van 3 jaar en ouder in zekere mate een gebitsaandoening heeft, en dat op de leeftijd van 10 jaar de overgrote meerderheid van de katten een significante parodontitis, tandresorptielesies of beide heeft. Toch zijn gebitsaandoeningen een van de minst onderkende oorzaken van chronische pijn en systemische ziekte bij oudere katten.

Katten tonen zelden duidelijke gebitspijn—ze blijven eten, zelfs met een ernstig aangetaste, pijnlijke mond, omdat honger het pijnsignaal overstemt. Signalen om op te letten zijn onder andere met de poot naar de mond slaan, voer laten vallen tijdens het eten, een voorkeur voor zacht voer, overmatig kwijlen, of een plotseling verwaarloosde vacht (de kat vermijdt het poetsen omdat het bewegen van de mond pijn doet). Jaarlijkse of halfjaarlijkse gebitscontroles onder narcose zijn de enige betrouwbare manier om de gebitsgezondheid van een kat te beoordelen, aangezien onderzoek bij een wakkere kat beperkt is.

Hypertensie: de stille moordenaar

Hoge bloeddruk bij katten is bijna altijd secundair aan een andere aandoening—meestal hyperthyreoïdie, CNI of diabetes. Het kan ook voorkomen zonder aanwijsbare primaire oorzaak (idiopathische hypertensie). De organen die bij katten het meest gevoelig zijn voor schade door hypertensie zijn de ogen, de nieren, het hart en de hersenen.

Acute hypertensieve schade aan het oog kan plotselinge blindheid veroorzaken—een kat die tegen muren aanloopt of verward en visueel beperkt lijkt, moet worden beschouwd als een hypertensieve noodsituatie. Eigenaren merken problemen met het zicht vaak als eerste signaal op. Het meten van de bloeddruk is een standaardonderdeel van het gezondheidsonderzoek bij oudere katten en moet bij katten vanaf 7–8 jaar minimaal jaarlijks worden uitgevoerd, en vaker bij katten met bekende risicofactoren.

Artrose: de aandoening die katten het beste van al verbergen

Artrose bij katten wordt aanzienlijk te weinig gediagnosticeerd, omdat katten zelden duidelijk hinken. In plaats daarvan passen ze hun manier van bewegen aan—ze vermijden subtiel het springen, gebruiken tussenstappen, slapen op lagere plekken dan gebruikelijk, poetsen zich minder grondig (vooral de onderrug en achterhand) en verminderen hun activiteitsniveau. Röntgenonderzoeken suggereren dat meer dan 90% van de katten ouder dan 12 jaar radiografische aanwijzingen heeft voor degeneratieve gewrichtsveranderingen.

Verschijnselen die specifiek zijn voor artrose bij katten zijn onder andere weerzin om de kattenbak te gebruiken (met name als deze hoge randen heeft), een verwaarloosde vacht op moeilijk bereikbare plekken, toegenomen prikkelbaarheid bij aanraking en minder spel en activiteit. De behandeling omvat door de dierenarts voorgeschreven pijnstilling, aanpassingen in de omgeving (kattenbakken met lage randen, loopplanken, verwarmde slaapplekken) en gewichtsbeheersing.

Diabetes mellitus

Diabetes bij katten komt steeds vaker voor, waarbij obesitas de belangrijkste risicofactor is. Verschijnselen zijn onder andere polydipsie, polyurie, gewichtsverlies ondanks een goede eetlust en een karakteristieke plantigrade stand (lopen op de hakken in plaats van op de tenen), veroorzaakt door diabetische neuropathie. In tegenstelling tot diabetes bij honden is diabetes bij katten soms omkeerbaar met een agressieve, vroege aanpak—met name beperking van koolhydraten in de voeding en gewichtsverlies. Regelmatige controle van de bloedglucose en dierenartscontroles zijn essentieel.

Cognitief dysfunctiesyndroom bij katten

Het cognitief dysfunctiesyndroom bij katten is minder onderzocht dan de hondenvariant, maar lijkt een vergelijkbaar patroon te volgen: ruimtelijke desoriëntatie, veranderde interactie met de eigenaar, verstoring van het slaap-waakritme en onzindelijkheid. Aangedane katten miauwen 's nachts vaak—een luid, wat klaaglijk miauwen dat duidelijk anders is dan de normale kattencommunicatie. Omgevingsverrijking, ondersteuning met antioxidanten in de voeding en een onderzoek door de dierenarts naar pijn of andere bijdragende aandoeningen zijn de hoekstenen van de aanpak.

Het belang van halfjaarlijkse screening

Alle bovenstaande aandoeningen hebben één cruciaal kenmerk gemeen: ze zijn op te sporen vóórdat ze duidelijke symptomen veroorzaken, mits de juiste tests worden uitgevoerd. Halfjaarlijkse gezondheidsonderzoeken voor katten ouder dan 10 jaar, met daarbij bloeddrukmeting, een volledig bloedbeeld, een biochemisch profiel, urineonderzoek en schildklierwaarden, bieden de kans om deze ziekten in een vroeger, beter behandelbaar stadium op te sporen. Veel eigenaren zijn verrast als blijkt dat hun "gezonde" oudere kat CNI in een vroeg stadium of borderline hyperthyreoïdie heeft—aandoeningen die jarenlang succesvol te behandelen zijn wanneer ze vroeg worden ontdekt, maar die veel uitdagender zijn zodra de klinische verschijnselen gevorderd zijn.

Referenties

1. Sparkes AH, Caney S, Chalhoub S, et al. ISFM Consensus Guidelines on the Diagnosis and Management of Feline Chronic Kidney Disease. J Feline Med Surg. 2016;18(3):219–239. PMID: 26936494.
2. Mayer MN, Treuil EM, Lapointe R, et al. Feline Hyperthyroidism: Current Understanding and Management. Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2016;46(2):261–282. PMID: 26776068.