Hond verliest haar in plekken: 8 oorzaken & wanneer je naar de dierenarts moet

Hond verliest haar in plekken: 8 oorzaken & wanneer het ernstig is

Door Julia Wrenfield, onderzoeker huisdierenwelzijn

Pleksgewijze haaruitval bij honden begrijpen

Zien dat uw hond kale plekken ontwikkelt kan alarmerend zijn, en terecht — focale of pleksgewijze alopecia (de medische term voor haaruitval) is zelden alleen een cosmetisch probleem. Het is altijd een symptoom, geen ziekte op zich. De onderliggende oorzaken variëren van zeer besmettelijke parasitaire infecties tot complexe hormonale aandoeningen, en de behandeling voor elk is geheel anders. Deze gids behandelt de acht meest voorkomende oorzaken, wat ze onderscheidt, en de waarschuwingssignalen die betekenen dat u niet moet wachten op een afspraak bij de dierenarts.

Oorzaak 1: Demodectische schurft (Demodex)

Demodectische schurft wordt veroorzaakt door een overpopulatie van Demodex canis mijten — microscopische parasieten die in haarfollikels leven. Kleine aantallen Demodex mijten horen normaal bij de huidflora van de hond. Problemen ontstaan wanneer het immuunsysteem hun aantal niet onder controle kan houden, wat het vaakst voorkomt bij pups (van wie het immuunsysteem nog in ontwikkeling is), honden die immunosuppressieve medicatie krijgen, of honden met onderliggende ziekten.

Gelokaliseerde demodicose verschijnt doorgaans als één tot vijf kleine, schilferige, haarloze plekken rond het gezicht en de voorpoten. De meeste pups met deze vorm herstellen spontaan. Gegeneraliseerde demodicose treft grote delen van het lichaam, veroorzaakt aanzienlijke ontsteking en vereist langdurige medische behandeling — meestal een door de dierenarts voorgeschreven oraal isoxazoline-parasietpreventiemiddel zoals fluralaner of afoxolaner. Demodex is niet besmettelijk tussen volwassen honden of voor mensen.

Oorzaak 2: Sarcoptische schurft (scabiës)

Sarcoptes scabiei mijten graven zich in de huid en veroorzaken een intense overgevoeligheidsreactie. In tegenstelling tot Demodex is sarcoptische schurft zeer besmettelijk — tussen honden, naar katten en naar mensen (waar het een zelfbeperkende jeukende uitslag veroorzaakt). Haaruitval begint doorgaans bij de oorranden, ellebogen, hakken en het gezicht voordat het zich verspreidt. Het bepalende kenmerk is onophoudelijke, ernstige jeuk die disproportioneel lijkt ten opzichte van de zichtbare huidveranderingen. De diagnose gebeurt via huidafkrabsel, hoewel de mijten berucht moeilijk te vinden zijn; veel dierenartsen behandelen empirisch op basis van klinische verschijnselen. De behandeling omvat voorgeschreven antiparasitaire medicatie en decontaminatie van de omgeving.

Oorzaak 3: Ringworm (dermatofytose)

Ondanks de naam is ringworm een schimmelinfectie veroorzaakt door dermatofyten — meest voorkomend Microsporum canis bij honden. Het veroorzaakt ronde of onregelmatige plekken van haaruitval met een schilferige, soms rood aangelopen rand. In het midden van de laesie kan het haar lijken terug te groeien terwijl de actieve infectie naar buiten trekt, wat het "ring"-uiterlijk creëert. Ringworm is zoönotisch (overdraagbaar op mensen) en kan zich verspreiden tussen huisdieren in een huishouden. Jonge, oudere en immuungecompromitteerde honden zijn het meest vatbaar. De diagnose gebeurt via onderzoek met de lamp van Wood (ongeveer 50% van de M. canis-gevallen fluoresceert groen), schimmelkweek of PCR. De behandeling omvat antischimmelmedicatie — lokaal bij gelokaliseerde gevallen, systemisch bij wijdverspreide ziekte — plus grondige reiniging van de omgeving.

Oorzaak 4: Omgevings- en voedselallergieën

Allergische honden krabben, wrijven en kauwen chronisch aan zichzelf, en dit zelftrauma beschadigt geleidelijk de haarfollikels en veroorzaakt pleksgewijze haaruitval. Het patroon is doorgaans bilateraal (het treft beide zijden van het lichaam symmetrisch) en geconcentreerd waar de hond bij kan — poten, gezicht, axillae (oksels), lies en de staartbasis. In tegenstelling tot schurft of ringworm gaat allergische alopecia gepaard met uitgesproken jeuk en keert vaak seizoensgebonden terug (omgeving) of het hele jaar door (voedsel). Het identificeren en elimineren van het allergeen — via eliminatiediëten of allergietesten — is de enige manier om de grondoorzaak aan te pakken.

Oorzaak 5: Ziekte van Cushing (hyperadrenocorticisme)

De ziekte van Cushing ontstaat door chronisch verhoogde cortisolspiegels, meestal door een goedaardige tumor van de hypofyse (85–90% van de gevallen) of de bijnier. Overtollig cortisol breekt huid en spierweefsel af, wat een klassiek beeld geeft: bilaterale, symmetrische haaruitval over de flanken en de romp (terwijl het hoofd en de poten vaak gespaard blijven), een potbuikachtig uiterlijk, dunne en kwetsbare huid, en calcinosis cutis (calciumafzettingen onder de huid). Bijkomende tekenen zijn polydipsie (verhoogde dorst), polyurie (frequent urineren), polyfagie (verhoogde eetlust) en lethargie. De ziekte van Cushing treft doorgaans honden van middelbare tot oudere leeftijd en vereist bloed- en urineonderzoek voor de diagnose. Behandelopties omvatten medische behandeling met trilostane en, in geselecteerde gevallen, chirurgie of bestraling.

Oorzaak 6: Hypothyreoïdie

De schildklier reguleert de stofwisseling, en wanneer deze onvoldoende functioneert, wordt vrijwel elk lichaamssysteem beïnvloed — inclusief de huid en de vacht. Hypothyreoïdie veroorzaakt bilaterale, symmetrische haaruitval (vaak beginnend bij de staart en de flanken), een doffe, broze vacht, verdikte huid en een verminderd vermogen om uitgevallen haar te laten teruggroeien. In tegenstelling tot Cushing zijn honden met hypothyreoïdie vaak lethargisch, koude-intolerant en vatbaar voor gewichtstoename zonder toename van de voedselinname. De aandoening wordt gediagnosticeerd met een bloedonderzoek dat de schildklierhormoonspiegels meet (T4, vrij T4, TSH) en behandeld met dagelijkse orale levothyroxine — een medicijn dat de meeste honden goed verdragen en levenslang nodig hebben.

Oorzaak 7: Alopecia X (Black Skin Disease)

Alopecia X is een slecht begrepen, niet-inflammatoire haaruitvalaandoening die onevenredig vaak Noordse spitsrassen treft — Pomerianen, Chow Chows, keeshonden en Samojeden — evenals dwergpoedels. Haaruitval is symmetrisch en progressief, beginnend bij de stuit en de dijen en zich uiteindelijk uitbreidend over de romp. Cruciaal is dat de huid zelf gezond is — geen jeuk, schilfering of ontsteking — en aangedane honden systemisch gezond zijn. De naam "Black Skin Disease" verwijst naar de hyperpigmentatie die zich in de loop van de tijd op de haarloze huid ontwikkelt. Men vermoedt dat de oorzaak een disbalans in geslachtshormonen of een abnormale reactie op groeihormoon betreft, hoewel onderzoek nog gaande is. Sterilisatie of castratie lost sommige gevallen op; andere reageren op melatoninesuppletie. De aandoening is cosmetisch en heeft geen invloed op de kwaliteit van leven.

Oorzaak 8: Patroonkaalheid en post-clipping alopecia

Patroonalopecia (pinna-alopecia) is een rasspecifieke, niet-inflammatoire haaruitval die voorspelbare locaties treft: de oorschelpen bij teckels, de ventrale hals en borst bij chihuahua's, en de slapen bij whippets. Het is een cosmetische aandoening zonder bekende behandeling, hoewel het niet voortschrijdt tot gegeneraliseerde alopecia en geen ongemak veroorzaakt. Post-clipping alopecia is een afzonderlijk verschijnsel dat vooral bij Noordse rassen wordt gezien na chirurgisch of cosmetisch scheren — de vacht groeit op de geschoren plek maanden tot jaren niet terug. Beide aandoeningen zijn goedaardige exclusiediagnoses, gesteld na uitsluiting van hormonale ziekte en dermatofytose.

Wanneer haaruitval ernstig is

Pleksgewijze haaruitval moet snel worden beoordeeld wanneer een van de volgende punten van toepassing is:

• Snelle verspreiding — laesies die binnen dagen in omvang verdubbelen, wijzen op een actief infectieus of ontstekingsproces.
• Huidlaesies — korstvorming, schilfering, pustels, open zweren of pigmentveranderingen wijzen op meer dan eenvoudig zelftrauma.
• Systemische symptomen — gewichtstoename of -verlies, veranderingen in dorst of urineren, lethargie of gedragsveranderingen naast haaruitval wijzen op hormonale of interne ziekte.
• Aangedane huisgenoten — als andere huisdieren of mensen in huis huiduitslag of jeuk ontwikkelen, moeten zoönotische ringworm of sarcoptische schurft onmiddellijk worden uitgesloten.
• Pup of immuungecompromitteerde hond — deze populaties lopen een hoger risico op gegeneraliseerde demodicose, die levensbedreigend kan zijn als secundaire infecties ontstaan.