Waarom braakt mijn kat? Oorzaken, soorten & wanneer naar de dierenarts

Incidenteel braken is een van de meest voorkomende klachten waarmee katteneigenaren bij de dierenarts komen — en niet zonder reden. Hoewel braken bij katten soms volkomen normaal is, kunnen frequente of ernstige episodes duiden op een ernstige onderliggende aandoening. Leren onderscheiden of het gaat om kokhalzen door haarballen of om braken bij een werkelijk zieke kat, is een van de waardevolste vaardigheden die een katteneigenaar kan ontwikkelen.

Normaal versus abnormaal braken: het belangrijkste onderscheid

Braken treedt op wanneer de inhoud van de maag of darmen met kracht via de mond wordt uitgestoten. Regurgitatie — die vaak met braken wordt verward — is passief: voedsel glijdt terug omhoog zonder buikinspanning, meestal kort na het eten, en komt er buisvormig en onverteerd uit. Regurgitatie wijst doorgaans op een probleem in de slokdarm en niet op een maagprobleem. Echt braken gaat gepaard met actief kokhalzen, kwijlen en samentrekkingen van de buik. De frequentie en de bijkomende symptomen bepalen hoe ernstig de episode is.

1. Haarballen (trichobezoaren)

De meest onschuldige en meest voorkomende oorzaak van braken bij katten, vooral bij langharige rassen. Wanneer katten zichzelf poetsen, slikken ze losse haren in. Het grootste deel passeert het spijsverteringskanaal normaal, maar een deel hoopt zich op in de maag en wordt uiteindelijk uitgebraakt als een cilindervormige massa samengeperste haren gemengd met gal. Braken van een haarbal wordt doorgaans voorafgegaan door karakteristieke kokhalsgeluiden en levert een onmiskenbare sigaarvormige prop op. Incidentele haarballen (eens per maand of minder) worden als normaal beschouwd; frequentere episodes wijzen op overmatig poetsgedrag, een huidaandoening of een probleem met de motiliteit van het maag-darmkanaal.

2. Te snel eten of overeten

Katten die hun voer naar binnen schrokken — vooral in huishoudens met meerdere katten waar concurrentie bestaat — braken vaak binnen enkele minuten na het eten gedeeltelijk verteerd voedsel uit. Dit is meer regurgitatie dan echt braken. Oplossingen zijn onder andere puzzelvoerbakken, platte likmatten of het verdelen van maaltijden in kleinere, frequentere porties. Als een kat altijd snel eet, kan een anti-schrokbak dit probleem volledig verhelpen.

3. Dieetonvoorzichtigheid of voedselintolerantie

Plotselinge voedingswijzigingen, het eten van bedorven voedsel of een reactie op een ingrediënt veroorzaken acute gastritis — ontsteking van het maagslijmvlies — die braken en soms diarree tot gevolg heeft. Voedselintolerantie (niet te verwarren met een echte allergie) kan chronisch, mild braken veroorzaken dat verdwijnt zodra het betreffende ingrediënt wordt weggelaten. Veelvoorkomende boosdoeners zijn kunstmatige kleurstoffen, bepaalde eiwitbronnen en een overmaat aan vet. Voer geleidelijk overschakelen over een periode van 7–10 dagen voorkomt braken door voedingswisselingen.

4. Parasieten

Darmparasieten — spoelwormen, lintwormen en haakwormen — zijn een frequente oorzaak van chronisch braken, vooral bij katten die naar buiten mogen of die jagen. Spoelwormen zijn soms zichtbaar in het braaksel. Met een fecesonderzoek (flotatietest) bij uw dierenarts kunnen parasieten worden opgespoord, en de behandeling is eenvoudig met geschikte ontwormingsmiddelen. Regelmatige parasietpreventie wordt sterk aangeraden voor alle katten.

5. Chronische dunnedarmaandoeningen

Inflammatoire darmziekte (IBD) is een van de meest voorkomende oorzaken van chronisch braken bij katten van middelbare leeftijd tot oudere katten. Het darmslijmvlies raakt chronisch ontstoken, waardoor de opname wordt belemmerd en er periodiek braken, gewichtsverlies en diarree optreden. IBD wordt via een biopsie onderscheiden van darmlymfoom (een verwante maar ernstiger aandoening). Beide aandoeningen zijn te beheersen met medicatie, aanpassing van het dieet en — bij IBD — vaak met een hypoallergeen of gehydrolyseerd eiwitdieet.

6. Nierziekte en andere systemische aandoeningen

Chronische nierziekte (CNZ) komt zeer vaak voor bij oudere katten en veroorzaakt een opbouw van uremische toxines in de bloedbaan die direct braken uitlokt — vaak in de ochtend of vóór de maaltijd. Hyperthyreoïdie, leverziekte, diabetes en pancreatitis kunnen allemaal braken veroorzaken als secundair symptoom. Als uw kat chronisch braakt en ouder is dan 7 jaar, is bloedonderzoek de essentiële eerste diagnostische stap.

7. Inname van gifstoffen of een vreemd voorwerp

Katten zijn nieuwsgierig en kauwen soms op planten, eten draad of nemen huishoudchemicaliën in. Veel gangbare kamerplanten (lelies, kerststerren, aloë) zijn giftig voor katten. Draad, lint en elastiekjes kunnen levensbedreigende lineaire vreemdlichaamobstructies in de darm veroorzaken — braken dat niet stopt, terwijl de kat perst, is een spoedgeval voor de dierenarts. Als u vermoedt dat er een gifstof is ingenomen, bel dan onmiddellijk uw dierenarts of het ASPCA Animal Poison Control Center.

Wat u uw dierenarts moet vertellen

Om uw dierenarts te helpen de oorzaak efficiënt vast te stellen, noteert u het volgende vóór uw consult: hoe vaak uw kat braakt, hoe het braaksel eruitziet (voedsel, gal, haren, bloed), wanneer het optreedt ten opzichte van de maaltijden, of de eetlust of het gewicht is veranderd, eventuele recente voedingswijzigingen of mogelijke blootstelling aan gifstoffen, en de leeftijd van uw kat en haar vaccinatie-/ontwormingsgeschiedenis. Een videoclip van een episode kan verrassend nuttig zijn.