Mange bij honden begrijpen
Mange is een term voor huidziekte veroorzaakt door mijteninfectatie. Bij honden worden twee verschillende typen het meest aangetroffen: demodectic mange en sarcoptic mange. Hoewel beide aanzienlijke huidproblemen veroorzaken, verschillen zij fundamentaal in hun oorzaak, hoe zij zich verspreiden, het risico voor mensen en hoe zij worden behandeld. Het begrijpen van deze verschillen is essentieel voor een passend beheer en voor de bescherming van andere dieren — en mensen — in het huishouden.
Demodectic Mange
Wat veroorzaakt het?
Demodectic mange wordt veroorzaakt door Demodex canis, een sigaarvormige mijt die in de haarfollikels en talgklieren van de hondenheid leeft. Cruciaal is dat deze mijt een normale bewoner is van gezonde honden — kleine aantallen Demodex-mijten zijn aanwezig bij vrijwel alle honden zonder enig probleem te veroorzaken. Demodectic mange ontstaat alleen wanneer de populatie van deze mijten tot abnormale niveaus toeneemt, wat meestal gebeurt wanneer het immuunsysteem van de hond niet in staat is de mijtencolonie in toom te houden.
Dit is de reden waarom demodectic mange het meest voorkomt bij pups (wier immuunsysteem nog rijpt), jonge honden die stress ondergaan door herhuisvesting of vaccinatieschema's, en volwassen of oudere honden met onderliggende immuunonderdrukking veroorzaakt door ziekte, langdurig steroidgebruik of kanker. Het is niet besmettelijk tussen volwassen honden onder normale omstandigheden, en het vormt geen zoonoserisico voor mensen — Demodex canis overleeft of vermenigvuldigt zich niet op menselijke huid.
Gelokaliseerde versus gegeneraliseerde demodectic mange
Demodectic mange wordt geclassificeerd als gelokaliseerd of gegeneraliseerd, en dit onderscheid is van belang voor prognose en beheer.
Gelokaliseerde demodectic mange presenteert zich als één tot enkele kleine, goed afgebakende haarverliesplekken, meestal op het gezicht (rond de ogen en snuit) of op de poten. Meestal is er weinig of geen jeuk, en de huid kan enigszins schilferig of rood zijn, maar is niet ernstig ontstoken. Bij pups lost gelokaliseerde demodectic mange vaak spontaan op als het immuunsysteem rijpt, hoewel veterinaire monitoring wordt aanbevolen.
Gegeneraliseerde demodectic mange is ernstiger. Het betreft grote huidgebieden of het hele lichaam, en wordt vaak gecompliceerd door secundaire bacteriële infecties (pyoderma), die aanzienlijke ontstekking, korsten, geur en pijn veroorzaken. Gegeneraliseerde ziekte bij jonge honden kan ook genezen met behandeling, maar wanneer het optreedt bij volwassen of oudere honden, is het vaak een signaal van een onderliggend gezondheidsprobleemdat onderzoek vereist. ESCCAP-richtlijnen bevelen aan dat volwassen honden met gegeneraliseerde demodectic mange worden beoordeeld op mogelijke onderliggende immuunonderdrukkende aandoeningen.
Verschijnselen van demodectic mange
- Vlekkerig haarverlies, vaak beginnend rond de ogen, snuit en voorpoten
- Roodheid en schilfervorming van aangetaste huid
- Relatief weinig jeuk in ongecompliceerde gevallen
- Pustels, korsten, verdikking en geur wanneer secundaire bacteriële infectie optreedt
- Gezwollen lymfeklieren in ernstige gegeneraliseerde gevallen
Sarcoptic Mange
Wat veroorzaakt het?
Sarcoptic mange wordt veroorzaakt door Sarcoptes scabiei var. canis, een mijt die in de oppervlakkige laagvan de huid graaft om zijn eieren af te zetten. In tegenstelling tot Demodex is Sarcoptes scabiei geen normale bewoner van honden — het is een extern parasiet dat via contact met een besmette dier wordt opgelopen. Sarcoptic mange is zeer besmettelijk en kan zich snel tussen honden verspreiden via direct contact, gedeeld beddengoed, grooming-apparatuur of kenneling.
Het is ook een zoonose, wat betekent dat het mensen tijdelijk kan besmetten. Wanneer Sarcoptes scabiei var. canis op een mens overgaat, veroorzaakt het intense jeukerige, opgeheven, rode laesies — vaak op armen, buik en borst. De mijten kunnen hun levenscyclus op menselijke huid niet voltooien, dus de infectatie is zelf-limitererend bij mensen zodra de bron (de besmette hond) is behandeld, maar het kan aanzienlijk ongemak veroorzaken. Iedereen die met een hond met sarcoptic mange wordt gediagnostiseerd, moet contact opnemen met hun huisarts of een dermatoloog.
In sommige lidstaten van de Europese Unie is sarcoptic mange in bepaalde wilde dierenpopulaties (met name vossen) een meldingsplichtige aandoening en onderworpen aan toezicht. Bij huishonden variëren de meldingsvereisten per land, maar dierenartsen kunnen verplicht zijn clusters van gevallen te melden.
Verschijnselen van sarcoptic mange
Het kenmerk van sarcoptic mange is intense, onverzettelijke jeuk — vaak dramatisch ernstiger dan welke andere huidaandoening ook die in deze gids wordt beschreven. De jeuk wordt veroorzaakt door de reactie van het immuunsysteem op de mijten, hun eieren en hun afvalstoffen, en het kan aanwezig zijn nog voordat aanzienlijke huidveranderingen zichtbaar zijn. Typische verschijnselen zijn:
- Ernstige, aanhoudende jeuk — vaak beschreven door eigenaren als de ergste die zij ooit hebben gezien
- Roodheid, korsten en schilfervorming, met name aan de oormarges, elbogen, hakken en buik
- Verdikking en rimpeling van de huid bij geavanceerde ziekte
- Haarverlies over grote oppervlakken
- Onrust en slapeverstoringen bij ernstig aangetaste honden
- Snelle gewichtsverlies en verzwakking in onbehandelde gevallen
Een nuttige klinische indicator is de pinnal-pedaalreflex: krabben aan de oorrand van een hond met sarcoptic mange veroorzaakt vaak dat de hond reflexmatig met zijn achterpoot krabt. Deze test is niet definitief, maar een positieve respons verhoogt de klinische verdenking op sarcoptic mange aanzienlijk.
Diagnose
Huidschraping
De traditionele diagnostische methode voor mange is een oppervlakkige of diepe huidschraping die onder een microscoop wordt onderzocht. Diepe schrapingen (die een kleine hoeveelheid bloed opleveren) worden gebruikt voor demodectic mange, omdat Demodex-mijten diep in de follikels leven. Voor sarcoptic mange worden meerdere oppervlakkige schrapingen gemaakt van de rand van laesies, hoewel onwaar-negatieve uitslagen vaak voorkomen — de mijten kunnen moeilijk te vinden zijn, zelfs bij zwaar besmette honden.
PCR-testen
PCR (polymerasekettingreactie)-testen van huidmonsters of oppervlaktetapestukken kunnen mijt-DNA opsporen met grotere gevoeligheid dan alleen microscopie. Dit is vooral nuttig wanneer sarcoptic mange sterk klinisch wordt vermoed, maar schrapingen negatief zijn geweest. PCR-testen voor mange zijn in toenemende mate verkrijgbaar via dierenartsenlagboratoria in het VK en de EU.
Respons op behandeling
Omdat sarcoptic mange zo moeilijk te bevestigen kan zijn door middel van scraping, diagnosticeren veel dierenartsen het klinisch en bevestigen de diagnose door het observeren van een positieve respons op passende behandeling.
Behandeling
Isoxazolinen
De isoxazolineklasse van antiparasitica — die fluralaner (Bravecto), sarolaner (Simparica) en afoxolaner (NexGard) omvat — is geworden tot eerstekeuzebehandeling voor zowel demodectic als sarcoptic mange in het VK en de EU. Deze geregistreerde diergeneesmiddelen zijn zeer effectief, met klinische studies die uitstekende werkzaamheid voor beide typen mange aantonen. Ze worden oraal of als spot-on-behandelingen toegediend en worden over het algemeen goed verdragen. ESCCAP-richtlijnen ondersteunen het gebruik van geregistreerde isoxazolinen als eerstekeuze therapie voor beide typen canine mange.
Ivermectine
Ivermectine is historisch gebruikt voor de behandeling van mange, met name sarcoptic mange, in hogere doses dan die gebruikt voor algemene parasitenbestrijding. Het gebruik vereist echter aanzienlijke voorzichtigheid. Honden die het MDR1 (ABCB1) genmutatie dragen — een mutatie die veel voorkomt bij Collies, Shetland Sheepdogs, Australian Shepherds en gerelateerde herderrassen — kunnen ernstige, potentieel fatale neurologische toxiciteit ervaren bij hoge ivermectinedoses. Genetische testing is beschikbaar en moet worden overwogen voordat ivermectine wordt gebruikt bij enig risicras. Gezien de veiligheid en werkzaamheid van geregistreerde isoxazolinen, is ivermectine nu zelden de voorkeuroptie in de routinematige klinische praktijk.
De omgeving en in contact komende dieren behandelen
Voor sarcoptic mange moeten alle in contact komende honden gelijktijdig worden behandeld, en beddengoed, grooming-apparatuur en zachte inrichtingen moeten grondigheidkundig worden gewassen of vervangen. De omgeving moet worden behandeld met een geschikt dierenarts insecticidenspray.
Belangrijkste verschillen in één oogopslag
- Demodectic mange wordt veroorzaakt door een normale huisbewoner mijt en is niet besmettelijk tussen honden of voor mensen
- Sarcoptic mange wordt veroorzaakt door een graafmijt die van besmette dieren wordt opgelopen en is zeer besmettelijk voor zowel honden als mensen
- Sarcoptic mange veroorzaakt veel intenser jeuk dan demodectic mange
- Beide typen reageren goed op geregistreerde isoxazolinebehandelingen wanneer correct gediagnostiseerd
- Volwassen honden met gegeneraliseerde demodectic mange moeten worden onderzocht op onderliggende immuunonderdrukking