HondenSchurft: Sarcoptic vs Demodectic — Twee Heel Verschillende Ziekten

Schurft bij honden: sarcoptisch versus demodectisch — zeer verschillende ziekten

Door Julia Wrenfield, onderzoeker huisdierenwelzijn

Het woord "schurft" beschrijft een reeks huidaandoeningen veroorzaakt door mijten, maar het omvat minstens twee zeer verschillende ziekten bij honden. Sarcoptesschurft (scabiës) is een intens jeukende, zeer besmettelijke infestatie veroorzaakt door Sarcoptes scabiei var. canis. Demodicose (demodicosis) wordt veroorzaakt door een overgroei van Demodex canis, een mijt die een normale commensale bewoner is van gezonde hondenhuid en niet besmettelijk is tussen individuen. Begrijpen met welke ziekte u te maken hebt, bepaalt alles van de behandelkeuze tot de isolatievereisten.

Sarcoptesschurft: de levenscyclus van Sarcoptes scabiei

Sarcoptes scabiei var. canis is een microscopisch kleine, ovaalvormige mijt met acht poten die zich ingraaft in de oppervlakkige lagen van de huid (stratum corneum). De gehele levenscyclus vindt plaats op of in de gastheer — de mijt kan niet lang overleven zonder gastheer, maar kan tot 3 dagen levensvatbaar blijven in de omgeving, waardoor indirecte overdracht via beddengoed, verzorgingsgereedschap en kennels mogelijk is.

• Ei: Vrouwtjes graven tunnels tot 1 cm lang in de huid en leggen 2–3 eieren per dag. Eieren komen uit in 3–4 dagen.
• Larve: Zespotige larven komen tevoorschijn en bewegen naar het huidoppervlak, waar ze zich voeden met huidresten. Ze vervellen tot nimfen.
• Nimf: Achtpotige nimfen blijven zich voeden en vervellen tot volwassen mijten.
• Volwassene: Bevruchte vrouwtjes graven zich weer in huidtunnels in om eieren te leggen. De gehele cyclus van ei tot volwassen mijt duurt ongeveer 17–21 dagen.

De intense pruritus (jeuk) van sarcoptesschurft is niet eenvoudigweg het gevolg van het fysieke ingraven. Het is voornamelijk een immuungemedieerde overgevoeligheidsreactie op mijtenontlasting, eieren en afgeworpen exoskeletten. Dit is de reden waarom sommige honden intens jeuken, zelfs bij een zeer lage mijtenbelasting, en waarom de aandoening nog enige tijd pruritus blijft veroorzaken, zelfs nadat de mijten zijn geëlimineerd.

Een uitgebreide review in Veterinary Dermatology (PubMed) documenteert de immunopathologie van sarcoptesschurft en het huidige bewijs voor de werkzaamheid van behandeling in verschillende geneesmiddelenklassen.

Klinische verschijnselen van sarcoptesschurft

Sarcoptesschurft is intens en kenmerkend jeukend — dierenartsen beschrijven de pruritus vaak als "van de schaal af." Klassieke verschijnselen zijn onder meer:

• Intens, onophoudelijk krabben, bijten en wrijven: Honden met sarcoptesschurft kunnen vaak niet tot rust komen en krabben zichzelf soms tot bloedens toe.
• Verdelingspatroon: Letsels beginnen doorgaans aan de randen van de oorschelpen (oorflappen), ellebogen, hakken en de ventrale (buik)huid — gebieden met minder haar. De "pinnaal-pedaalreflex" — krabben met een achterpoot wanneer de oorschelp wordt gewreven — is een klassiek klinisch teken met hoge specificiteit voor sarcoptesschurft.
• Erytheem, papels, korstvorming en alopecia: Rode ontstoken huid, kleine verheven bultjes, dikke gelige korsten en haaruitval ontwikkelen zich snel.
• Secundaire bacteriële infecties: Chronisch zelftrauma veroorzaakt wonden die gemakkelijk geïnfecteerd raken met Staphylococcus pseudintermedius en andere bacteriën, wat het klinische beeld compliceert.
• Gewichtsverlies en verzwakking: In ernstige, chronische gevallen kan de metabole belasting van de ontstekingsziekte en verminderde voedselinname tot aanzienlijk gewichtsverlies leiden.

De PDSA merkt op dat sarcoptesschurft vaak ondergediagnosticeerd wordt omdat huidafkrabseltests — de traditionele diagnostische methode — een slechte sensitiviteit hebben (zo laag als 50%) vanwege de lage mijtenbelasting die ernstige ziekte veroorzaakt. Serologische (bloed)testen op Sarcoptes-specifieke IgG-antistoffen zijn gevoeliger, maar niet overal beschikbaar. Veel gevallen worden empirisch gediagnosticeerd — door te behandelen en de klinische respons te observeren.

Besmettelijkheid: sarcoptesschurft en zoönose

Sarcoptesschurft is zeer besmettelijk tussen honden. Direct contact is de primaire overdrachtsroute — spelen, samen slapen of kennelomgevingen. Indirecte overdracht via gedeeld beddengoed, verzorgingsmateriaal of halsbanden is eveneens gedocumenteerd.

Belangrijk is dat Sarcoptes scabiei var. canis een zelfbeperkende, voorbijgaande infestatie kan veroorzaken bij mensen die nauw contact hebben met een geïnfecteerde hond. De menselijke huid is niet de voorkeursgastheeromgeving voor de hondenvariant, dus de mijten kunnen hun levenscyclus niet voltooien of een zichzelf in stand houdende infestatie bij mensen veroorzaken. Contact kan echter rode, intens jeukende papels op de armen, de romp en de benen veroorzaken — soms verward met andere huidaandoeningen. Deze verdwijnen zodra de hond is behandeld, maar de symptoomperiode kan enkele weken duren. The Guardian heeft bericht over gevallen van schurftoverdracht in huishoudens in het VK, waarbij eigenaren eraan herinnerd worden dat hun eigen huidklachten tijdens een schurftepisode van de hond aanleiding moeten zijn voor een bezoek aan de huisarts.

Demodicose: een volledig andere ziekte

Demodex canis is een sigaarvormige, achtpotige mijt die in kleine aantallen in de haarfollikels en talgklieren van alle gezonde honden leeft, en die sinds de evolutionaire domesticatie deel uitmaakt van de normale huidfauna. De mijt wordt van teef op pup overgedragen tijdens de eerste dagen van de zoogperiode. Omdat alle honden Demodex bij zich dragen, is demodicose geen besmettelijke ziekte — ze ontstaat wanneer het immuunsysteem er niet in slaagt de mijtenaantallen onder controle te houden, waardoor proliferatie en secundaire huidziekte mogelijk worden.

Vormen van demodicose

• Gelokaliseerde demodicose: Minder dan 5 kleine plekken alopecia, meestal op het gezicht of de voorpoten van pups. Doorgaans zelfbeperkend — 90% van de gevallen geneest zonder behandeling naarmate het immuunsysteem van de pup rijpt. Monitoring en goede voeding zijn meestal alles wat nodig is.
• Gegeneraliseerde demodicose: Uitgebreidere haaruitval en huidletsels die grote delen van het lichaam of de hele hond aantasten. Kan erfelijk zijn (gezien bij bepaalde rassen, waaronder Bulldogs, Shih Tzus, Pugs, Shar Peis en Staffordshire Bull Terriers) of secundair ontstaan door immuunsuppressie als gevolg van ziekte, steroïde therapie of kanker bij oudere honden. Gegeneraliseerde demodicose vereist altijd behandeling en onderzoek naar een onderliggende oorzaak bij gevallen die op volwassen leeftijd ontstaan.

Het belangrijkste verschil met sarcoptesschurft is de mate van jeuk: demodicose is doorgaans niet pruritisch (niet jeukend), tenzij secundaire bacteriële folliculitis of furunculose ontstaat, wat vaak voorkomt bij gegeneraliseerde gevallen.

Vergelijking van de behandeling

De behandelingsbenaderingen verschillen volledig tussen de twee ziekten:

• Sarcoptesschurft: Moderne isoxazolines (fluralaner, afoxolaner, sarolaner) zijn nu eerstelijnsbehandelingen — zeer effectief, met vaak binnen enkele dagen snelle verdwijning van de pruritus. Traditionele opties zijn onder meer selamectin-spot-ons en amitrazbaden. Alle contacthonden moeten gelijktijdig worden behandeld. Beddengoed moet worden gewassen op 60°C. De kennel-/woonomgeving moet worden behandeld met een acaricide spray.
• Demodicose (gelokaliseerd): Meestal geen behandeling. Monitoren en opnieuw beoordelen. Goede voeding en het vermijden van stress ondersteunen het immuunsysteem.
• Demodicose (gegeneraliseerd): Isoxazolines zijn nu de standaardbehandeling — zeer effectief en veel beter te verdragen dan oudere behandelingen zoals amitrazbaden of ivermectin (gecontra-indiceerd bij herdersrassen vanwege de MDR1/ABCB1-genmutatie). Identificeer en behandel eventuele onderliggende immuunsuppressieve aandoeningen.

De AVMA biedt actuele behandelrichtlijnen en benadrukt het belang van een veterinaire diagnose vóór de behandeling, omdat de twee vormen van schurft verschillende benaderingen vereisen en verkeerde identificatie effectieve zorg kan vertragen.