Waarom hinkt mijn hond? Oorzaken & wanneer naar de dierenarts

Je hond mank zien lopen doet je hart pijn, en uitzoeken waarom is de eerste stap om hem te helpen. De oorzaak van kreupelheid kan vaak worden gelokaliseerd aan de hand van welk been is aangedaan en hoe de kreupelheid is ontstaan — plotseling na een verwonding, of geleidelijk in de loop van de tijd. Als je de meest voorkomende oorzaken begrijpt, kun je snel handelen wanneer het nodig is en chronische aandoeningen effectief beheersen. Dit is wat je moet weten.

Voorbeen versus achterbeen: waarom het uitmaakt

De locatie van de kreupelheid wijst vaak in de richting van verschillende diagnoses. Kreupelheid van het voorbeen bij jonge honden van grote rassen duidt vaak op ontwikkelingsaandoeningen zoals osteochondrosis dissecans (OCD) of panosteitis. Kreupelheid van het achterbeen bij middelgrote tot grote rassen — vooral na een plotselinge "knap" tijdens het spelen — is het klassieke beeld van een scheur in de voorste kruisband (CCL). Heupdysplasie treft vooral de achterbenen, terwijl elleboogdysplasie de voorbenen aantast. Een hond met zwakte in de achterbenen die lijkt te verergeren bij het traplopen kan eerder problemen met de wervelkolom hebben dan een beenblessure. Let altijd op welk been of welke benen zijn aangedaan en wanneer de kreupelheid voor het eerst optrad.

1. Pootblessure of vreemd voorwerp

De poot is vaak de eerste plek om te controleren wanneer een hond plotseling mank begint te lopen. Glas, doornen, splinters en grind kunnen tussen de voetzolen blijven zitten of door de zool heen dringen. Zelfs zonder vreemd voorwerp kunnen voetzolen ingesneden zijn, verbrand door heet wegdek of gebarsten door droogte. Gezwollen of rode tenen, overmatig likken aan de poot en een hond die de poot niet wil neerzetten zijn allemaal tekenen dat de poot betrokken is. Onderzoek de poot zorgvuldig — schuif de vacht tussen de tenen uiteen — en controleer de nagels op breuken of abnormale lengte. Veel pootblessures kunnen thuis worden behandeld met voorzichtig schoonmaken, maar snijwonden, diep ingebedde voorwerpen en tekenen van infectie (zwelling, pus, geur) vragen om aandacht van de dierenarts.

2. Verstuiking of verrekking

Honden kunnen banden verstuiken of spieren verrekken bij normale activiteit — een misstap tijdens het rennen, van de bank springen of spelen met een andere hond. Lichte verstuikingen veroorzaken doorgaans kreupelheid die direct na het ongeval het ergst is en met rust binnen 24–48 uur verbetert. Honden met een simpele verstuiking kunnen meestal nog wat gewicht op het been dragen en vertonen verbetering na een of twee dagen met beperkte activiteit. Er is echter een aanzienlijke overlap tussen "gewoon een verstuiking" en ernstiger verwondingen — een bandscheur kan zich in het begin op dezelfde manier uiten. Als de kreupelheid niet duidelijk verbetert binnen 24–48 uur rust, is beoordeling door de dierenarts nodig.

3. Artrose (osteoartritis)

Artrose is de meest voorkomende oorzaak van chronische, progressieve kreupelheid bij honden van middelbare leeftijd en ouder. Bij osteoartritis breekt het kraakbeen in de gewrichten in de loop van de tijd af, wat leidt tot wrijving van bot op bot, ontsteking en pijn. Honden met artrose lopen doorgaans het ergst mank na rust (ochtendstijfheid), verbeteren enigszins bij voorzichtige beweging en verslechteren na intensieve activiteit. Koud, vochtig weer verergert de klachten meestal. Artrose komt het meest voor in de heupen, ellebogen, knieën en wervelkolom. Het is niet te genezen, maar wel goed te beheersen met een multimodale aanpak: gewichtsbeheersing, gecontroleerde beweging met lage belasting, gewrichtssupplementen (omega 3-vetzuren, glucosamine, chondroïtine), pijnmedicatie en fysiotherapie.

4. Heupdysplasie

Heupdysplasie is een ontwikkelingsafwijking van het heupgewricht waarbij de kop en de kom niet goed op elkaar passen, wat instabiliteit, kraakbeenschade en uiteindelijk ernstige artrose veroorzaakt. Het is vooral genetisch bepaald en komt het meest voor bij grote en zeer grote rassen — Duitse herders, golden retrievers, labrador retrievers en rottweilers horen bij de meest aangedane rassen. Verschijnselen zijn onder andere een wiegende gang, onwil om te bewegen, moeite met opstaan en kreupelheid van de achterbenen — vaak beginnend bij jonge honden (6 maanden tot 2 jaar) of later wanneer secundaire artrose ontstaat. Voor de diagnose zijn röntgenfoto's onder sedatie nodig. De behandeling varieert van medische begeleiding (pijnbestrijding, fysiotherapie) tot chirurgische opties, waaronder een totale heupprothese.

5. Patellaluxatie

Patellaluxatie treedt op wanneer de knieschijf (patella) uit zijn normale groeve glijdt en uit de kom schiet. Het komt het meest voor bij kleine rassen (chihuahua's, yorkshireterriërs, pomeranians, Franse bulldogs), maar kan bij elke hond voorkomen. Honden met patellaluxatie vertonen vaak een intermitterende, karakteristieke "huppelende" kreupelheid — ze houden het been een paar stappen omhoog en lopen dan plotseling weer normaal wanneer de patella terug op zijn plaats schiet. Ernstige of aanhoudende gevallen vragen om chirurgische correctie om secundaire artrose te voorkomen.

6. Scheur in de voorste kruisband (CCL)

De voorste kruisband (bij mensen de ACL) stabiliseert het kniegewricht. Scheuren van de voorste kruisband zijn een van de meest voorkomende orthopedische verwondingen bij honden, en anders dan het plotselinge sportblessurepatroon bij mensen ontstaan ze vaak door een geleidelijk degeneratief proces — de band was dus in de loop van de tijd al zwakker geworden voordat hij uiteindelijk scheurde. Het klassieke beeld is een hond die tijdens of na inspanning plotseling geen gewicht meer op een achterbeen kan dragen. Een CCL-blessure wordt vastgesteld met een specifieke onderzoeksmanoeuvre (de schuiflade-test of tibial-thrusttest) en röntgenfoto's. Chirurgische correctie wordt over het algemeen voor de meeste honden aanbevolen — de verschillende beschikbare technieken (TPLO, TTA, laterale suture) hebben goede resultaten wanneer ze door ervaren chirurgen worden uitgevoerd.

7. Ziekte van Lyme

De ziekte van Lyme, veroorzaakt door de bacterie Borrelia burgdorferi en overgedragen door teken, is in endemische gebieden (het noordoosten van de Verenigde Staten, het noordelijke Midwesten en delen van Europa) een belangrijke oorzaak van episodische kreupelheid bij honden. De kreupelheid bij Lyme is kenmerkend "wisselend van been" — het kan op verschillende momenten verschillende benen aandoen en verschijnt en verdwijnt vaak plotseling. Het gaat samen met koorts, lusteloosheid en verlies van eetlust. De diagnose wordt gesteld via bloedonderzoek (C6-antistoftest of western blot), en de aandoening reageert goed op behandeling met antibiotica (doorgaans doxycycline gedurende 28–30 dagen). Tekenpreventie en vaccinatie tegen Lyme zijn zeer effectieve preventieve maatregelen in endemische gebieden.

8. Botbreuk

Een fractuur (botbreuk) veroorzaakt plotselinge, ernstige kreupelheid waarbij geen gewicht op het been kan worden gedragen, vaak met zichtbare zwelling, een abnormale stand van het been of crepitatie (knerpend gevoel). Fracturen ontstaan door trauma — aangereden worden door een auto, van hoogte vallen of een been dat klem komt te zitten. Bij oudere honden kunnen pathologische fracturen ontstaan door verzwakt bot zonder noemenswaardig trauma — dit is vooral geassocieerd met botkanker. Elke hond die na een trauma plotseling helemaal geen gewicht meer op een been kan dragen, moet onmiddellijk door een dierenarts worden gezien en zeer voorzichtig worden gehanteerd om de verwonding niet te verergeren.

9. Osteosarcoom (botkanker)

Osteosarcoom is de meest voorkomende bottumor bij honden en is helaas agressief. Het treft het vaakst de ledematen van grote en zeer grote rassen — meestal rond de knie of de carpus. Het klassieke beeld is een geleidelijk verergerende kreupelheid, in het begin vaak toegeschreven aan een verstuiking of artrose, in combinatie met plaatselijke botzwelling en pijn bij palpatie. Osteosarcoom is extreem pijnlijk. Als een oudere hond van een groot ras kreupelheid ontwikkelt die niet reageert op ontstekingsremmende medicatie, of als er zichtbare zwelling over een lang bot zit, zijn röntgenfoto's essentieel — vroege beeldvorming kan het karakteristieke "zonnestraal"-patroon van botafbraak laten zien.