Wat Is een Portoystemische Shunt bij Honden?
Een portoystemische shunt (PSS), ook wel bekend als een levershunt, is een abnormaal bloedvat dat bloed de lever helemaal voorbij laat gaan. Onder normale omstandigheden stroomt bloed uit het spijsverteringsstelsel via de poortader naar de lever, waar giftstoffen, ammonia en andere afvalstoffen worden gefilterd voordat het bloed naar de rest van het lichaam circuleert. Wanneer een shunt aanwezig is, wordt deze filterstap overgeslagen en gelangen schadelijke stoffen in de algemene bloedsomloop.De gevolgen hiervan kunnen wijdverbreid zijn en, indien onbehandeld, levensbedreigend. De lever ontvangt ook veel minder bloed dan nodig is om correct te functioneren en groeien, wat leidt tot onderontwikkeling van leverweefsel in de loop van de tijd.
Aangeboren Versus Verworven Shunts
Portoystemische shunts vallen in twee brede categorieën: aangeboren en verworven.
- Aangeboren shunts zijn aanwezig vanaf de geboorte. Ze ontstaan door abnormale vaatontwikkeling in de foetus en zijn verreweg het meest voorkomend type bij honden. Een aangeboren shunt kan zich in de lever (intrahepatisch) of erbuiten (extrahepatisch) bevinden. Extrahepatische shunts zijn vaker bij kleine en toy rassen, terwijl intrahepatische shunts meestal voorkomen bij grote en reuzenrassen.
- Verworven shunts ontstaan later in het leven, meestal als gevolg van ernstige leveziekte zoals cirrose. Wanneer de druk in de poortader stijgt door leverschade, probeert het lichaam deze druk te verlichten door foetale bloedvaten opnieuw open te stellen. Verworven shunts zijn meestal meervoudig en moeilijker te beheersen dan aangeboren.
Welke Hondenrassen Worden het Meest Getroffen?
Aangeboren portoystemische shunts hebben een sterke voorkeur voor bepaalde rassen. Kleine en toy rassen die het meest gediagnosticeerd worden, zijn de Yorkshire Terrier, Maltees, Pug en Shih Tzu. Deze honden hebben de neiging extrahepatische shunts te ontwikkelen. Bij grote rassen heeft de Ierse Wolfshond een van de hoogste percentages aangeboren intrahepatische shunts van alle rassen. Cairn Terriers en Miniature Schnauzers verschijnen ook in de literatuur met een bovengemiddelde frequentie.
Als je een van deze rassen bezit, is het nuttig om op de hoogte te zijn van de tekenen, vooral als je puppy langzamer lijkt te ontwikkelen dan verwacht of enig ongewoon neurologisch gedrag vertoont.
De Symptomen Herkennen
Hepatische Encefalopathie
Een van de meest alarmierende presentaties van een portoystemische shunt is hepatische encefalopathie, een neurologisch syndroom veroorzaakt door ophoping van ammonia en andere giftstoffen in de hersenen. Getroffen honden kunnen het volgende vertonen:
- Verwarring of desoriëntatie, soms starend in het niets
- Hoofd drukken tegen muren of meubels
- Ronddraaien of herhalend lopen
- Aanvallen, die kunnen variëren van korte episodes tot langdurige aanvallen
- Bizarre of onkarakteristiek gedrag, inclusief schijnbare blindheid of plotselinge agressie
Deze episodes worden vaak veroorzaakt of verergerd na het eten van een proteïnerijk voedsel, omdat de vertering van proteïne ammonia produceert. Sommige eigenaren merken dat de symptomen het ergst zijn in de uren na het voeren.
Andere Veelvoorkomende Tekenen
Naast neurologische symptomen vertonen honden met een portoystemische shunt vaak tekenen die gemakkelijker over het hoofd kunnen worden gezien, vooral bij puppy's waar trage ontwikkeling mogelijk niet onmiddellijk bezorgwekkend is:
- Groeiachterstand of gewichtstoename ondanks normaal of verhoogd eetlust
- Buitensporige dorst en urineren
- Slechte spierconditie en een algemeen ondervoede uiterlijk
- Urineproblemen, waaronder de vorming van ammoniumuraatkristallen of stenen, die bloed in de urine, straining of terugkerende urinaire tractinfecties kunnen veroorzaken
- Braken en diarree
- Verhoogde speekselaflscheiding, vooral bij katten, hoewel het ook bij honden voorkomt
Diagnose: De Galzuurtest
Wanneer een portoystemische shunt wordt vermoed, is de galzuurtest het belangrijkste diagnostische hulpmiddel. Galzuren worden in de lever geproduceerd en uitgescheiden in het spijsverteringsstelsel om vetvertering te bevorderen. Bij een gezond dier vangt de lever galzuren efficiënt op wanneer ze via de poortader terugkeren. Wanneer een shunt aanwezig is, verwerkt de lever dit bloed niet, en de galzuurwaarden in het bloed stijgen.
De test wordt in twee fasen uitgevoerd: een bloedmonster wordt genomen na een periode van vasten, en vervolgens wordt een tweede monster twee uur na een klein voedsel genomen. Aanzienlijk verhoogde galzuurwaarden na de maaltijd wijzen sterk op de aanwezigheid van een shunt. Aanvullende beeldvorming zoals echografie, CT-angiografie of nucleaire scintigrafie wordt vervolgens gebruikt om de shunt te lokaliseren en de behandeling te plannen. Een volledig bloedpaneel kan ook laag ureum in het bloed, laag albumine, licht verhoogde leverenzymen en kleine levergrootte openbaren.
Behandelingsopties
Chirurgische Interventie
Chirurgie is de behandeling van keuze voor de meeste honden met een enkele aangeboren portoystemische shunt. Het doel is om het abnormale vat geleidelijk te verkleinen en uiteindelijk te sluiten, waardoor de lever normale portale bloedstroom kan gaan ontvangen en in de loop van de tijd kan regenereren.
Twee veel gebruikte chirurgische technieken zijn:
- Ameroid-constrictor: Een ring gemaakt van caseïneproteïne omgeven door roestvast staal wordt rond het shuntingvat geplaatst. Het caseïne zwelt geleidelijk op terwijl het vloeistof absorbeert, waardoor het vat langzaam over meerdere weken wordt afgesloten. Deze geleidelijke sluiting vermindert het risico op een plotselinge en gevaarlijke stijging van de portale druk.
- Cellofaanbinding: Een strip cellofaan wordt losjes rond de shunt geplaatst en vastgemaakt. Het cellofaan veroorzaakt een ontstekingsreactie die leidt tot progressieve fibrose en sluiting van het vat over een periode van weken tot maanden.
Beide technieken geven de lever en de rest van de portale circulatie tijd om zich aan te passen aan de stijgende bloedstroom. De prognose na chirurgie is goed, vooral wanneer ingreep vroeg plaatsvindt, voordat ernstige leverschade is opgetreden. Veel honden leven na succesvolle chirurgie een normaal, gezond leven.
Medisch Beheer
Niet elke hond is een geschikte kandidaat voor chirurgie. Honden met verworven meervoudige shunts, zeer slechte leverfunctie of gelijktijdige gezondheidsproblemen moeten in plaats daarvan medisch worden behandeld. Medisch beheer corrigeert het onderliggende probleem niet, maar streeft ernaar symptomen te controleren en de kwaliteit van leven te behouden.
Belangrijke elementen van medisch beheer zijn:
- Een laag-proteïnerijk dieet, bij voorkeur met zeer verteerbare proteïnebronnen, om de ammoniabelasting naar de circulatie te verminderen. Voorschrift hepatische diëten zijn beschikbaar bij dierenartspraktijken.
- Lactulose, een laxeersiroop die ammonia-absorptie uit het darmstelsel vermindert en helpt om het vast te stellen en uit te scheiden.
- Antibiotica zoals metronidazol of neomycine, die de populatie ammoniaproducerende bacteriën in de darm verminderen.
Regelmatige controles door middel van galzuurstests en bloedpanels helpen de leverfunctie op te volgen en de behandeling zo nodig aan te passen. Zelfs medisch behandelde honden kunnen gedurende langere perioden een redelijke kwaliteit van leven hebben wanneer hun aandoening zorgvuldig wordt bewaakt.
Wanneer naar de Dierenarts
Als je hond een toy of kleine hondenras puppy is die kleiner lijkt dan verwacht, buitensporig drinkt en urine loost, of episodes van verwarring, aanvallen of hoofddrukken vertoont, aarzel niet om dierenartsenadvies in te winnen. Portoystemische shunts zijn diagnose-staten, en met de juiste interventie is het perspectief voor veel getroffen honden werkelijk positief. Vroege diagnose en snelle behandeling geven je hond de beste mogelijkheid op volledig herstel.