De ziekte die zich verspreidt voordat iemand weet dat het er is
Strangles is meer dan zevenhonderd jaar geleden al gedocumenteerd bij paarden, en ondanks onze moderne kennis van de oorzaak, blijft het een van de meest frequent gerapporteerde infectieziekten bij paarden wereldwijd. Veroorzaakt door de bacterie Streptococcus equi subspecies equi, verspreidt het zich met verontrustende snelheid door stallenbedrijven, competitielocaties en pensionstallingen — vaak overgebracht door paarden die volkomen gezond lijken. Begrijpen hoe het zich verspreidt is even belangrijk als begrijpen hoe je het moet behandelen.
Hoe Strangles zich voordoet en ontwikkelt
De klassieke presentatie omvat koorts (meestal boven de 38,5°C), apathie, neusuitvloeiing die evolueert van helder naar dik en geel-groen, en zwelling van de lymfeklieren onder de kaak en rond de keel. Deze klieren — de submandibulaire en retropharyngeale lymfeklieren — kunnen abscesvormen, openbreken en pus lozingen. Het is deze zwelling, die in ernstige gevallen de luchtwegen kan komprimeren, die de ziekte zijn naam geeft. De meeste paarden herstellen zonder complicaties, hoewel de acute fase meestal twee tot vier weken duurt.
Bastaard Strangles
In een minderheid van gevallen verspreidt de infectie zich buiten het hoofd en de nek naar interne lymfeklieren in de buik, borst of hersenen — een toestand genaamd bastaard strangles. Deze complicatie heeft een aanzienlijk slechtere prognose en kan moeilijk te diagnosticeren zijn zonder geavanceerde beeldvorming. Paarden met aanhoudende koorts, gewichtsverlies of tekenen van buikpijn na een strangles-diagnose moeten onmiddellijk door een dierenarts worden beoordeeld.
Purpura Haemorrhagica
Een zeldzame maar ernstige immuungemedieerde complicatie, purpura haemorrhagica veroorzaakt ontsteking van kleine bloedvaten en veroorzaakt ödemateuze zwelling van de ledematen, ventrale buik en hoofd, met karakteristieke huidbloedingen. Het kan optreden tijdens of na infectie en vereist intensief veterinair beheer.
Transmissie en verspreiding
Streptococcus equi wordt uitgescheiden in neusuitvloeiing en pus uit opengebarsten abscessen. Direct paard-naar-paard contact en indirecte transmissie via besmette watertroggen, emmers, zadels, kleding en menselijke handen zijn allemaal vastgestelde transmissieroutes. Het organisme kan dagen tot weken in de omgeving overleven, vooral in vochtige omstandigheden. Belangrijk is dat paarden infectieus zijn voordat klinische symptomen verschijnen, wat verklaart waarom strangles zo vaak door een heel stallenbedrijf raast voordat de eerste case zelfs maar is geïdentificeerd.
Het dragersprobleem
Ongeveer 10% van de paarden die van strangles herstellen, worden asymptomatische dragers, harboreren de bacterie in de gutturale zakken — gepaarde kamers verbonden met de Eustachische buizen — voor maanden of zelfs jaren. Deze dragers vertonen geen ziektetekenen maar kunnen het organisme intermitterend uitscheiden, wat het opnieuw kan introduceren bij niet-immune paarden. Dragerstatus kan niet worden geïdentificeerd door klinisch onderzoek. Diagnose vereist endoscopisch onderzoek van de gutturale zakken gecombineerd met kweek- of PCR-testing van spoelmonsters. Dit is waarom het testen van terugkerende paarden en nieuwkomers kritiek is voor elk stallenbedrijf dat een strangles-uitbraak heeft gehad.
Biosecurity tijdens een uitbraak
Wanneer strangles wordt vermoed, moet je dierenarts onmiddellijk worden gecontacteerd en moet het verkeer van paarden naar en van het bedrijf worden stopgezet. Besmette en blootgestelde paarden moeten worden geïsoleerd in duidelijk gescheiden groepen — ideaal besmette, in-contact en gezonde — met speciale uitrusting en verzorgers voor elk groep. Alle paarden moeten twee keer per dag temperatuur krijgen; elke waarde boven 38,5°C rechtvaardigt onmiddellijke isolatie en dierenartsbeoordeling. Besmette gebieden, troggen en uitrusting moeten grondig worden gedesinfecteerd. Gutturale zakspoeling kan worden gebruikt om bevestigde dragers te behandelen. Een stallenbedrijf mag pas schoon worden verklaard wanneer alle paarden negatief hebben getest.
Vaccinatie en preventie
Een gelicentieerd intraneumaal vaccin is beschikbaar in het VK en stimuleert lokale slijmvliesimmuniteit. Het voorkomt infectie in alle gevallen niet, maar kan klinische ernst en verspreiding verminderen. Vaccinatie wordt niet aanbevolen tijdens een actieve uitbraak en mag niet worden gebruikt binnen vier weken na mogelijke blootstelling. Je dierenarts kan je adviseren of een vaccinatieprogramma geschikt is voor je stallenbedrijf, vooral als je regelmatig paarden naar wedstrijden, clinics of andere evenementen brengt waar mengeling met onbekende paarden plaatsvindt.
Belangrijkste acties voor paardeneigenaren
- Isoleer onmiddellijk elk paard met koorts, neusuitvloeiing of gezwollen lymfeklieren en neem contact op met je dierenarts
- Deel watereemmers, voerbakken, halsters of zadels nooit tussen paarden zonder desinfectie
- Test alle paarden op een bedrijf voordat je een uitbraak als opgelost verklaart
- Zift paarden die terugkeren van competitie of pensioen met neusswabs voordat ze terugkeren naar de kudde
- Test nieuwkomers op dragerstatus via endoscopie van gutturale zakken voordat ze aan de kudde worden toegevoegd
- Bespreek een vaccinatieprogramma met je dierenarts als je paarden regelmatig contact hebben met paarden van buiten