Militaire werkende honden: hoe ze getraind worden en wat ze doen

Militaire werkhonden: hoe ze worden getraind en wat ze doen

Door Julia Wrenfield, onderzoeker huisdierwelzijn

Toen de Amerikaanse Navy SEALs in mei 2011 de aanval uitvoerden waarbij Osama bin Laden werd gedood, kreeg één teamlid bijna net zoveel aandacht in de media als welke menselijke operator ook: Cairo, een Belgische Mechelse herder die was getraind om ruimtes te zuiveren, explosieven op te sporen en zo nodig strijders te overmeesteren. The Guardian berichtte uitvoerig over de rol van Cairo, waardoor veel burgers erachter kwamen dat militaire werkhonden aan de scherpste rand van special operations opereren. Het verhaal van Cairo was geen uitzondering — het was representatief voor een wereldwijd programma van militaire werkhonden van buitengewone omvang en geraffineerdheid.

Militaire werkhonden hebben al duizenden jaren naast menselijke soldaten gediend. De oude Egyptenaren, Grieken en Romeinen documenteerden allemaal hun gebruik van oorlogshonden. Maar de moderne MWD — streng geselecteerd, intensief getraind, medisch begeleid en operationeel gevolgd — is een relatief recente ontwikkeling, gevormd door de eisen van de oorlogsvoering in de 20e en 21e eeuw.

Rassen die als militaire werkhond worden gebruikt

De Belgische Mechelse herder is wereldwijd het dominante ras geworden in elite-eenheden van het leger, met name bij de Amerikaanse special operations forces en Europese krijgsmachten. Slanker en beweeglijker dan de Duitse herder (die de militaire hondenprogramma's gedurende de 20e eeuw domineerde), biedt de Mechelaar een uitzonderlijke combinatie van jachtdrift, trainbaarheid, fysiek uithoudingsvermogen en hittetolerantie. Ze zijn ook klein genoeg om door een begeleider gedragen te worden tijdens fast-rope-inzetten of parachutesprongen.

Duitse herders worden nog steeds veel gebruikt, met name in patrouille-, zoek- en beveiligingsrollen, waarin hun formaat en fysieke aanwezigheid een pluspunt zijn. Hollandse herders, labrador retrievers (met name voor speurwerk waarbij het temperament bijzonder stabiel moet zijn) en in sommige landen rottweilers en dobermanns maken het rijtje compleet. De American Kennel Club heeft de rasgeschiedenis gedocumenteerd van militaire werkhonden in de Verenigde Staten en traceert de oorsprong van het formele programma naar het initiatief "Dogs for Defense" uit de Tweede Wereldoorlog.

Selectie: wat maakt een militaire werkhond

Niet elke hond met een goede neus en veel drift is geschikt voor militair werk. Selectietests beoordelen een kandidaat-hond op meerdere dimensies:

• Jachtdrift: De hond moet zeer gemotiveerd zijn om te achtervolgen, te trekken en te bezitten — de basis van alle speur- en aanhoudingstraining.
• Omgevingsstabiliteit: De hond moet gefocust en niet-reactief blijven in lawaaierige, chaotische, onvoorspelbare omgevingen — explosies, menigten, voertuiggeluid, geweervuur.
• Focus op de begeleider: De hond moet een sterke werkband met zijn begeleider behouden, maar tegelijk zelfstandig beslissingen kunnen nemen wanneer hij los wordt ingezet.
• Fysieke gezondheid: Heupdysplasie, hartaandoeningen en structurele problemen zijn diskwalificerend — MWD's moeten extreme fysieke belasting in uiteenlopende klimaten doorstaan.
• Olfactorische geschiktheid: Speurhonden worden aanvullend gescreend op hun vermogen om geuren te onderscheiden, voordat ze worden ingezet voor het opsporen van explosieven of narcotica.

Het Amerikaanse leger betrekt veel van zijn werkhonden via een inkoopprogramma dat honden importeert — overwegend Belgische Mechelse herders — uit fokprogramma's in Nederland, België, Duitsland en Tsjechië. Zoals National Geographic heeft gemeld, kan één gevechtsgerede militaire werkhond een investering van meer dan $40.000 vertegenwoordigen op het moment dat de training en certificering zijn afgerond.

Training: van pup tot operationele kracht

De training van militaire werkhonden in de Verenigde Staten is gecentraliseerd op Lackland Air Force Base in San Antonio, Texas — de enige geaccrediteerde MWD-opleidingsinstelling voor de Amerikaanse krijgsmacht. Nieuw aangeschafte honden krijgen tot 120 dagen basistraining voordat ze aan een begeleider worden toegewezen. Het curriculum omvat:

• Gehoorzaamheid en controle: Nauwkeurig volgen, zit, blijf, af en terugkomen ondanks afleiding.
• Patrouillewerk: Sporen volgen, gebouwen doorzoeken, zoeken in open terrein en aanhouding van verdachten (inclusief gecontroleerd bijtwerk).
• Explosievendetectie: Honden leren een reeks doelgeuren op te sporen die verband houden met explosieve stoffen, in allerlei verstopscenario's — begraven, verhoogd, in voertuigen, op personen.
• Narcoticadetectie (voor bepaalde plaatsingen): Identificatie van cocaïne, heroïne, methamfetamine, marihuana en andere verboden middelen.

Begeleiders — in het Amerikaanse leger bekend als Military Police of Special Operations-personeel, afhankelijk van het programma — volgen doorgaans 8 tot 10 weken begeleiderstraining voordat ze aan een hond worden gekoppeld. De begeleider en de hond trainen daarna samen in een certificeringsfase voorafgaand aan de operationele inzet. De band die in deze periode ontstaat, wordt door begeleiders vaak beschreven als de belangrijkste relatie uit hun militaire loopbaan, zoals de BBC heeft bericht in reportages over MWD-partnerschappen.

Rollen in moderne conflicten

Militaire werkhonden dienen in de hedendaagse oorlogsvoering in verschillende afzonderlijke operationele functies:

• Explosievendetectie (EDC): De rol die de MWD in de conflicten in het Irak- en Afghanistan-tijdperk heeft bepaald. Honden kunnen in enkele minuten een route vrijmaken voor een patrouille waar een menselijk team met metaaldetectoren uren over zou doen — en ze kunnen IED's met een laag metaalgehalte opsporen die elektronische systemen missen.
• Gevechtssporen volgen: Het volgen van het geurspoor van een specifiek individu over uiteenlopend terrein — van onschatbare waarde bij contra-insurgentie-operaties.
• Gebouwen zuiveren: Honden gaan een gebouw binnen vóór de menselijke operators en signaleren de aanwezigheid van mensen of explosieven voordat soldaten worden blootgesteld.
• Ondersteuning van special operations: MWD's bij SEAL-, Delta Force- en vergelijkbare eenheden dragen gespecialiseerde uitrusting, waaronder kogelwerende vesten, camera's en communicatiesystemen waarmee begeleiders hen op afstand kunnen aansturen.
• Basisbeveiliging: Perimeterpatrouille en toegangscontrole.

Het PTSS-verband: honden die veteranen ondersteunen

Militaire werkhonden dienen niet alleen tijdens de uitzending — ze hebben ook een gedocumenteerde rol in het herstel van veteranen daarna. Onderzoek van Yount et al. (PMID 23433087) onderzocht het gebruik van hulphonden voor veteranen met PTSS en vond een significante vermindering van de ernst van de symptomen en van het medicijngebruik bij veteranen die aan een getrainde hulphond werden gekoppeld. Cobb et al. (PMID 25978614) breidden dit uit naar het welzijn en de stressindicatoren van de militaire werkhonden zelf en vonden dat goed begeleide MWD's stressbiomarkerprofielen laten zien die passen bij veerkrachtige, goed gesocialiseerde dieren — niet de chronisch gestreste reacties die je op basis van hun werkomgeving zou verwachten.

De relatie werkt in beide richtingen: voormalige MWD's vormen na hun dienst vaak therapeutische partnerschappen met veteraan-begeleiders, en verschillende non-profitorganisaties zijn nu gespecialiseerd in het koppelen van gepensioneerde militaire honden aan veteraan-begeleiders, juist vanwege de wederzijdse voordelen die dit oplevert. De adoptie van gepensioneerde MWD's door zowel burgers als veteranen is ook steeds formeler geworden na de aanname van Robby's Law in de Verenigde Staten in 2000, waarmee voormalige begeleiders als eersten het recht kregen om hun hond te adopteren.

Welzijn, pensioen en het leven na de dienst

Militaire werkhonden worden blootgesteld aan extreme omstandigheden: woestijnhitte, jungle-vochtigheid, kou op grote hoogte en de neurologische stress van langdurige operationele inzet. Verantwoorde MWD-programma's investeren zwaar in veterinaire zorg, psychologische monitoring en gestructureerde rustperiodes. Het pensioen valt doorgaans tussen de leeftijd van 8 en 11 jaar, afhankelijk van de fysieke conditie en de rol van de hond.

Na hun dienst kunnen MWD's stressgerelateerde aandoeningen ontwikkelen die vergelijkbaar zijn met PTSS bij mensen — hyperwaakzaamheid, geluidsgevoeligheid en sociale terugtrekking. Er bestaan speciale rehabilitatieprogramma's om gepensioneerde MWD's te helpen tot rust te komen na het operationele leven en de overgang naar een burgerthuis te maken.