Kat die bevallen wordt: Wat is normaal en wanneer bel je de dierenarts

Door Sarah Bennett, Gecertificeerd Diervoedingsspecialist

De meeste katten bevallen zonder problemen — felinen hebben zich over millennia ontwikkeld tot efficiënte en capabele moeders, en de overgrote meerderheid van kattenmoeders manage bevalling en geboorte met weinig of geen menselijke hulp. Maar "de meeste" betekent niet "allemaal," en het verschil kennen tussen een normale bevalling en een noodgeval kan zowel de moeder als haar kittens redden. Of dit de eerste worp van je kat is of haar vijfde, deze gids behandelt elk stadium van voorbereidingstekenen tot zorg na de geboorte.

Tekenen van voorbereiding: De 12–24 uur vóór de geboorte

Bevalling begint niet zonder waarschuwing. In de 12 tot 24 uur voordat actieve bevalling plaatsvindt, tonen kattenmoeders een duidelijke reeks gedragsveranderingen die signaleren dat het lichaam zich voorbereidt.

Het meest meetbare vroege teken is een daling van de rectale temperatuur. Normale katten-lichaamstemperatuur is 38–39°C (100,4–102,2°F). Wanneer hormonale veranderingen het begin van bevalling veroorzaken, daalt de temperatuur onder de 37,8°C — vaak tot 37,2–37,5°C. Als je in de laatste week twee keer per dag de temperatuur hebt gemonitord, is deze daling duidelijk zichtbaar. Bevalling volgt meestal binnen 12–24 uur na een aanhoudende lage waarde.

Gedragsveranderingen die gepaard gaan met of volgen op de temperatuurdaling zijn: intensief nestelen (herhaaldelijk terugkeren naar de gekozen bevallingsplaats, krabben aan beddengoed), verhoogde vocalisatie (roepen, tjilpen of een laag gejammer — bijzonder ongewoon voor een normaal stille kat), onrustigheid en heen en weer lopen, herhaaldelijk likken van de vulva, weigering te eten, en Is My Cat Overweight? Body Condition Score & Feeding Guide">Is My Cat Panting? (Cats Don't Pant Like Dogs)">Is My Cat Overweight? Body Condition Score & Feeding Guide">Is My Cat Panting? (Cats Don't Pant Like Dogs)">hijgen of snelle, oppervlakkige ademhaling. Sommige kattenmoeders worden erg gehecht en willen constant gerustgesteld worden; anderen hebben duidelijk de voorkeur aan eenzaamheid en kunnen sissend reageren als ze worden gestoord. Respecteer haar voorkeur terwijl je beschikbaar blijft.

Fase 1: Baarmoederhalsuitzetting en interne contracties

Fase 1 van bevalling omvat geleidelijke uitzetting van de baarmoederhals en het begin van baarmoedersamentrekkingen, maar deze contracties zijn nog niet zichtbaar van buiten. De katten-moeder voelt inwendige krampen en ongemak. Deze fase duurt 4 tot 12 uur in de meeste katten, en tot 24 uur bij eerstekeermoeders. Gedurende deze tijd zal de katten-moeder zich steeds oncomfortabeler voelen, kan een of twee keer braken, en zal gericht zijn op het nestelgebied.

Een heldere of licht bloederige slijmerige afscheiding wanneer de cervixdop wordt uitgestoten, is volkomen normaal. Verwar dit niet met zware bloeding of gekleurde afscheiding — die vereisen een bel naar je dierenarts. Houd de omgeving rustig, warm (ongeveer 25°C omgevingstemperatuur) en kalm. Minimaliseer storingen. Zorg voor schone handdoeken, ongebleekt tandvloszijde (voor het vastbinden van nabelstreng indien nodig), steriele schaar en het nootnummer van je dierenarts klaar en binnen bereik.

Fase 2: Actieve bevalling van kittens

Fase 2 begint wanneer de eerste kitten in het geboortekanaal gaat en actief persen begint. Je ziet nu duidelijke buikcontracties — de zijden van de katten-moeder heffen zich in met inspanning. De eerste kitten moet worden geboren binnen 30 tot 60 minuten na het begin van sterk, actief persen. Kittens kunnen hoofd-eerst of staart-eerst (zitbaarstand) geboren worden — beide worden als normaal beschouwd bij katten.

Elke kitten zit ingesloten in een vruchtvlies. De moeder zal dit normaal gesproken onmiddellijk met haar tanden kapot maken en het kitten voortvarend likken om ademhaling en bloedsomloop te stimuleren. Dit voortvarend likken is geen agressie — het is essentiële zorg. Als de moeder het vlies niet binnen 30–60 seconden kapotmaakt, scheur het dan los rond het gezicht van de kitten en veeg mond en neus schoon. Wrijf de kitten voortvarend met een schone handdoek om de ademhaling te stimuleren. Een huilende, kronkelende kitten reageert goed.

Het interval tussen kittens is 10 tot 60 minuten onder normale omstandigheden. Sommige kattenmoeders nemen tot 2 uur tussen kittens en hervatten voortvarende bevalling — dit is acceptabel als de katten-moeder comfortabel rust en niet perst. Na elke kitten, laat de moeder kort voeden en binden voordat de volgende contractiecyclus begint. Dit voeden stimuleert oxytocineafscheiding, die verdere contracties aandrijft.

Fase 3: Placentaafstoting

Elke kitten moet binnen 15 minuten na bevalling worden gevolgd door een placenta (nageboorte). Bij katten met snelle opeenvolgende bevallingen kunnen een kitten, nog een kitten en daarna twee placentas achtereenvolgens volgen. Tel elke placenta — één per kitten. Een achtergebleven placenta veroorzaakt ernstige baarmoederontsteking (metritis) die levensgevaarlijk kan zijn. Hou een schriftelijke tabel bij.

Kattenmoeders zullen de placentas eten — dit is natuurlijk gedrag aangestuurd door instinct en hormonen. Het haar toestaan één of twee te eten is prima; verwijder de rest om braken en diarree van de hoge vet- en hormooninhoud te voorkomen.

Hoe een normale bevalling eruitziet

Een normale katten-bevalling heeft een herkenbaar ritme: de katten-moeder perst actief, bevalt een kitten binnen 60 minuten inspanning, breekt het vlies, likt de kitten voortvarend, stoot de placenta uit, laat het kitten voeden, rust, en hervatten dan contracties voor de volgende. De katten-moeder oogt alert en doelbewust tussen kittens, en kittens beginnen tepels te zoeken en vocaliseren binnen minuten na de geboorte. De afscheiding gedurende bevalling is een mix van helder vocht, bloederig vocht en de donker bruingroene vloeistof die bij placentaafscheiding hoort — alles normaal zodra de eerste kitten is geboren.

Wanneer bel je de dierenarts