Wat Is een Luxerende Patella?
Een luxerende patella is een aandoening waarbij de patella — meestal de knieschijf genoemd — uit haar normale positie in de trochleaire groef op het dijkbeen glipt. De trochleaire groef fungeert als een kanaal dat de knieschijf tijdens beenbeweging begeleidt; wanneer deze groef te ondiep is, slecht gevormd is, of wanneer omliggende structuren verkeerd zijn uitgelijnd, kan de knieschijf uit positie springen, wat intermittente of aanhoudende mankheid veroorzaakt.
De luxatie kan in twee richtingen optreden. Mediale luxatie, waarbij de knieschijf naar binnen glipt richting de middellijn van het lichaam, is veruit de meest voorkomende vorm en wordt vooral gezien bij kleine rassen. Laterale luxatie, waarbij de patella naar buiten glipt, komt minder vaak voor, maar is vaker geassocieerd met grote en reuzenrassen. De aandoening kan erfelijk zijn — en daarom al op jonge leeftijd aanwezig — of ontstaan na trauma.
Het Classificatiesysteem
Dierenartsenchirurgen classificeren luxerende patella met behulp van het Putnam-classificatiesysteem, dat loopt van Graad I tot Graad IV. Het begrijpen van deze graden helpt eigenaren om in te zien waarom behandelaanbevelingen tussen gevallen verschillen.
Graad I
Bij Graad I zit de patella correct in de groef tijdens normale beweging en kan deze alleen worden verplaatst als deze tijdens onderzoek handmatig wordt uitgeduwd. Het keert onmiddellijk terug naar de groef zodra de druk wordt losgelaten. De meeste Graad I-gevallen zijn volkomen symptoomloos en worden toevallig ontdekt tijdens routinecontrolesessies. Chirurgische ingrepen zijn op dit stadium zelden nodig, hoewel monitoring en gewichtsbeheer worden aanbevolen.
Graad II
Bij Graad II luxeert de patella spontaan wanneer het been wordt gebogen en blijft uit de groef tot deze handmatig wordt teruggeplaatst of tot de hond het been strekt en draait. Het klassieke klinische teken is een intermitterende hinkelende gang — de hond springt enkele stappen op drie poten, zet dan het pootje neer en loopt normaal door. Dit kan alarmerend lijken, maar doet niet altijd pijn. Chirurgie wordt vaak aanbevolen bij Graad II om progressie te voorkomen en het gewricht tegen abnormale slijtage te beschermen.
Graad III
Bij Graad III is de patella permanent luxeerd, maar kan deze tijdens onderzoek handmatig terug in de groef worden geplaatst. De hond vertoont meestal een meer consistent abnormale gang en kan een ongebruikelijke achterbeenhouding aannemen, vaak met een ineegedoken voorkomen of koeienhoevigkeit. Activiteitsniveaus kunnen afnemen. Chirurgische correctie wordt sterk aanbevolen op dit stadium.
Graad IV
Graad IV vertegenwoordigt de meest ernstige vorm. De patella is permanent luxeerd en kan niet handmatig worden teruggeplaatst. Aanzienlijke vormafwijkingen in het bot zijn aanwezig. De hond kan met grote moeite lopen of lijkt niet in staat de kniegewricht volledig te strekken. Chirurgie is vereist, hoewel gevallen op dit niveau complexer zijn en een voorzichtiger prognose hebben dan lagere graden.
Veelvoorkomende Honderassen
Mediale luxerende patella is extreem gebruikelijk bij honden van kleine rassen. Yorkshire Terriërs, Chihuahua's, Toy Poedels, Pomeranians, Maltezen en Bichon Frises behoren tot de meest aangetaste rassen. De aandoening is zo wijd verbreid in deze rassen dat screening routinematig wordt aanbevolen voordat honden worden fokkerij. Laterale luxerende patella wordt vaker gezien bij grote rassen, waaronder Labrador Retrievers en Deutsche Doggenbees. Katten kunnen ook luxerende patella ontwikkelen, hoewel dit minder vaak wordt gediagnosticeerd dan bij honden.
Symptomen om op te Letten
Het meest herkenbare teken is de intermitterende hinkelende gang beschreven onder Graad II — de hond tilt plotseling één achterpoot enkele stappen op, alsof deze iets van zijn poot schudt, en hervat dan normale beweging. Sommige eigenaren beschrijven hun hond plotseling gillen of huilen, gevolgd door een kort periode van mankheid. In ernstigere gevallen kan de hond constant één achterpoot dragen of een duidelijk abnormale achterquartierhouding ontwikkelen.
Na verloop van tijd kunnen onbehandelde gevallen resulteren in spierverlies in het aangetaste achterbeen, progressieve gewrichtsveranderingen en toenemend ongemak. Het is opgemerkt dat de mate van zichtbare mankheid niet altijd rechtstreeks overeenkomt met de graad — sommige Graad III-honden passen zich verrassend goed aan, terwijl sommige Graad II-honden duidelijk oncomfortabel zijn.
Diagnose
De diagnose is gebaseerd op orthopedische onderzoeken. Een dierenarts beoordeelt de patella bij een bewuste patiënt, test handmatig of de knieschijf kan worden verplaatst en in welke mate, en classificeert de aandoening dienovereenkomstig. Röntgenfoto's worden gemaakt om de botstructuur van het kniegewricht te evalueren, relevante hoeken te meten en heupbederf uit te sluiten — wat samenkomt met luxerende patella in sommige kleine rassen met een hogere frequentie dan toevallig zou verwachten.
Associatie Met Voorste Kruisbandaandoening
Mediale luxerende patella is een erkende predisponerende factor voor hondenruptuur van het voorste kruisband (CCLR). De abnormale biomechanica veroorzaakt door een verplaatste patella verandert de krachten die op het kniegewricht inwerken na verloop van tijd, en plaatst extra belasting op het kruisband. Honden gediagnosticeerd met luxerende patella — vooral bij hogere graden — moeten nauwlettend worden gevolgd op vroege tekenen van kruisbandaandoening, en preventieve gewichtsbeheer is vooral belangrijk voor deze individuele dieren.
Behandelingsopties
Graad I-gevallen worden over het algemeen conservatief behandeld met regelmatige monitoring, gewichtsbeheer en, waar passend, fysiotherapie om spierkracht rond het gewricht te behouden. Graden II tot IV rechtvaardigen doorgaans chirurgische correctie.
Chirurgie voor luxerende patella omvat gewoonlijk een combinatie van drie technieken. Trochleoplastiek verdiept de trochleaire groef zodat de patella veiliger zit; dit kan worden uitgevoerd als een blokrecessie (verwijdering en vervanging van een botblok en kraakbeen om de groef te verdiepen terwijl het kraakbeenoppervlak behouden blijft), een wig-recessie, of een abrasieve recessie. Tibiale tuberositeit transposie verschuift het benige aanhechtingspunt van de patellaligament om de uitlijning van het strekkersmechanisme te corrigeren. Zachte weefselreconstructie verstevigt het gewricht
```