Wat is leptospirose?
Leptospirose is een bacteriële infectie veroorzaakt door spiraalvormige bacteriën genaamd Leptospira. Het is één van de meest voorkomende zoonoses ter wereld, wat betekent dat het kan overspringen tussen dieren en mensen. Dit maakt het niet alleen belangrijk voor de gezondheid van honden, maar ook voor de volksgezondheid. Bij honden kan het ernstige nieren- en leverfalen veroorzaken, en zonder snelle behandeling is het vaak dodelijk.
Er zijn honderden Leptospira-serovars — essentieel verschillende stammen — hoewel slechts een handvol honden gewoonlijk infecteren. De belangrijkste serovars in het VK en Europa zijn Leptospira icterohaemorrhagiae, Leptospira canicola, Leptospira grippotyphosa en Leptospira bratislava. Moderne lepto-vaccins zijn ontworpen om de serovars te bestrijken die het meest relevant zijn voor een bepaalde regio.
Hoe honden blootgesteld worden
Water is de primaire blootstellingsroute, daarom wordt leptospirose soms ratten- of moeraskoorts genoemd. De bacteriën worden uitgescheiden in de urine van geïnfecteerde dieren — meestal ratten, maar ook runderen, vossen, egels en ander wild. Wanneer geïnfecteerde urine water- of grondoppervlakken vervuilt, kunnen de bacteriën weken tot maanden overleven onder milde, vochtige omstandigheden.
Honden raken besmet door:
- Te zwemmen in of te drinken uit vijvers, rivieren, poelen of overstroomde grond
- Door natte modder of waterloze grasvelden te waden
- Contact met geïnfecteerde dierenurine via huidwonden of slijmvliezen
- Het opnemen van geïnfecteerde grond, water of besmette voeding
Honden die regelmatig zwemmen, in landelijke of semi-landelijke gebieden wonen, of veelvuldig toegang hebben tot stilstaand water, lopen het grootste risico. Urban honden zijn echter niet immuun — ratten zijn alomtegenwoordig in steden, en vervuilde poelen of afwateringssystemen vormen een echt risico. Leptogevallen zijn gedocumenteerd bij honden die nooit hun stedelijke omgeving hebben verlaten.
Symptomen waar je op moet letten
Leptospirose kan zich op verschillende manieren manifesteren, afhankelijk van welke organen het sterkst worden getroffen en hoe snel de behandeling begint. De incubatieperiode bedraagt meestal vijf tot veertien dagen. Initiële symptomen zijn vaak niet-specifiek en kunnen worden verward met veel andere aandoeningen:
- Plotseling koorts en rillingen
- Ernstige vermoeidheid en onwilligheid om te bewegen
- Braken en diarree, soms met bloed
- Verlies van eetlust
- Spierzwakte en stijfheid
- Verhoogde dorst en urinatie, gevolgd door verminderde urinatie naarmate de nieren falen
Naarmate de ziekte vordert, worden tekenen van organfalen duidelijk. Geelzucht — geling van de huid, tandvlees en het wit van de ogen — duidt op leveraantasting. Honden met aanzienlijke nierschade kunnen heel weinig urine produceren ondanks veel drinken, en kunnen vloeistofretenties ontwikkelen. Stollingsafwijkingen kunnen bloed in de urine, blauwe plekken op de huid of bloeding uit het tandvlees veroorzaken.
De snelheid van voortgang varieert. Sommige honden verslechteren binnen 24 tot 48 uur na eerste symptomen. Dit is geen ziekte om thuis een paar dagen gade te slaan voordat je veterinaire hulp zoekt.
Diagnose en behandeling
Het diagnosticeren van leptospirose vereist bloed- en urinetesten. Belangrijke bevindingen zijn meestal verhoogde nieren- en leverenzymniveaus, lage trombocytenaantallen, en soms geelzucht bij lichamelijk onderzoek. Specifieke serologietesten detecteren antistoffen tegen Leptospira, hoewel vroeg in de infectie antilichaamsniveaus mogelijk nog niet detecteerbaar zijn. PCR-testing van bloed of urine kan de bacteriën rechtstreeks identificeren en is steeds vaker beschikbaar in dierengeneeskundige diagnostische laboratoria.
Behandeling vereist hospitalisatie. De kerncomponenten zijn:
- Intraveneuze vloeistoffen ter ondersteuning van de nieren en correctie van uitdroging
- Antibiotica — penicilline of doxycycline zijn de middelen van eerste keus
- Behandeling van nierfalen, wat in ernstige gevallen gespecialiseerde dialyse kan omvatten
- Bewaking en behandeling van leverfunctie
- Voorzichtige behandeling door veterinair personeel vanwege zoonoserisico
Honden met leptospirose die vroeg en agressief worden behandeld, kunnen overleven, maar de prognose verslechtert significant zodra nieren- of leverfalen is vastgesteld. Sommige overlevende honden ontwikkelen chronische nierziekte als een blijvend gevolg van de infectie.
Het zoonoserisico voor mensen
Leptospirose bij mensen, soms Weil's ziekte genoemd in zijn ernstige vorm, kan acuut lever- en nierfalen veroorzaken en is potentieel dodelijk. Mensen worden blootgesteld via contact met geïnfecteerde dierenurine — inclusief van hun eigen honden — vooral via snijwonden, slijmvliezen of ogen.
Als je hond wordt gediagnostiseerd met of verdacht wordt van leptospirose, is strikte hygiëne essentieel. Draag handschoenen bij het omgaan met de hond, hun urine of besmette oppervlakken. Was handen goed na contact. Informeer je huisarts als je in de weken na blootstelling griepachtige symptomen ontwikkelt. Dit is geen reden tot paniek, maar wel een reden voor redelijke voorzorgsmaatregelen.
Vaccin bescherming: wat je moet weten
Het leptospirosevaccin is opgenomen in het routinevaccinatieschema in het VK en wordt door de meeste VK-richtlijnen voor dierengeneeskunde als een kernvaccin beschouwd. Het L4-vaccin, dat vier serovars bestrijkt, wordt veel gebruikt en aanbevolen boven de oudere twee-serovar-formuleringen, vooral voor honden met buiten- of watergerelateerde blootstelling.
In tegenstelling tot het distemper- of parvo-vaccin houdt de lepto-vaccin immuniteit niet zo lang. Jaarlijkse herhalingen zijn nodig om de bescherming te handhaven, en als een booster meer dan een paar maanden wordt gemist, moet mogelijk een volledige primaire cursus van twee injecties opnieuw worden gegeven. Puppies ontvangen twee initiële doses, drie tot vier weken uit elkaar, met jaarlijkse boosters daarna.
Vaccinatie biedt geen absolute bescherming tegen alle Leptospira-serovars, maar het vermindert aanzienlijk het risico van infectie van de meest voorkomende en vermindert de ernst van ziekte als infectie toch optreedt. Voor honden die regelmatig zwemmen of in risicogebieden wonen, is het strikt up-to-date houden van het lepto-vaccin een van de belangrijkste preventieve maatregelen die beschikbaar zijn.
```