Waarom huisdieren pijn verbergen en waarom het ertoe doet
Dieren hebben van nature de neiging om tekenen van pijn en kwetsbaarheid te maskeren. In het wild kan het tonen van zwakte een dier tot doelwit maken, dus evolutionaire druk heeft de meeste soorten gevormd om ongemak zo effectief mogelijk te verbergen. Dit instinct verdwijnt niet bij gedomesticeerde huisdieren, wat betekent dat op het moment dat een kat of hond duidelijke tekenen van pijn vertoont, ze vaak al enige tijd lijden.
Voor huisdiereigenaren en dierenartsen vormt dit een echte uitdaging. Hoe kun je pijn nauwkeurig beoordelen bij een patiënt die je niet kan vertellen waar het pijn doet en die actief gemotiveerd is om het feit dat het pijn doet te verbergen? Dit is waar gevalideerde pijnbeoordelingsinstrumenten — inclusief de grimace schalen — een significant verschil hebben gemaakt in hoe pijn bij dieren wordt herkend en beheerd.
Wat zijn Grimace Schalen?
Grimace schalen zijn observationele pijnbeoordelingsinstrumenten die subtiele veranderingen in gezichtsuitdrukking evalueren om vast te stellen of een dier pijn ervaart. Het concept werd voor het eerst ontwikkeld in knaagdieronderzoek, waar werd opgemerkt dat muizen en ratten consistente, meetbare veranderingen in hun gelaatstrekken vertonen wanneer ze pijn hebben — veranderingen waarbij de ogen, oren, neus en snorharen betrokken zijn.
Dit onderzoek zette wetenschappers ertoe aan om te onderzoeken of soortgelijke gezichtsactieeenheden in andere soorten konden worden geïdentificeerd. Het resultaat is de ontwikkeling en validatie van grimace schalen voor muizen, ratten, konijnen, paarden, schapen, biggen, katten en honden. Elke schaal is soortspecifiek en vereist training voor correct gebruik, maar ze vertegenwoordigen enkele van de meest objectieve pijnbeoordelingsinstrumenten die beschikbaar zijn voor niet-verbale patiënten.
De Feline Grimace Schaal
De Feline Grimace Schaal (FGS) werd ontwikkeld door onderzoekers van de Université de Montréal en gepubliceerd in 2019. Deze evalueert vijf actieeenheden, elk gescoord op een schaal van nul tot twee:
- Oorpositie — oren naar voren en naar buiten gedraaid versus plat of naar achteren gedraaid
- Orbitalvernauwing — hoe veel de ogen gedeeltelijk gesloten of toegeknepen zijn
- Snoetspanning — of de snuit afgerond en gespannen lijkt
- Snorpositie — snorharen plat naar achteren getrokken versus naar voren uitgewaaierd
- Kophouding — of het hoofd onder het niveau van de schouders hangt
Een totaalscore van vier of meer uit tien duidt op matige tot ernstige pijn en rechtvaardigt interventie. De FGS is gevalideerd in klinische omgevingen en wordt steeds vaker gebruikt in dierenartsenklinieken als een snelle, niet-invasieve manier om pijn na de ingreep bij katten te beoordelen. Een gratis, openbaar beschikbaar trainingsmateriaal met referentieafbeeldingen wordt door de ontwikkelaars aan eigenaren en professionals verstrekt.
De Dog Grimace Schaal
Een vergelijkbaar instrument is ontwikkeld voor honden, hoewel het aanzienlijk moeilijker is geweest om dit te valideren vanwege de buitengewone diversiteit van gezichtsanatomie van honden tussen verschillende rassen. Honden met platte gezichten, lange snuiten, zware wangen of dichte gezichtsbeharing stellen allemaal verschillende uitdagingen voor consistente beoordeling.
Ondanks dit bestaan er gevalideerde schalen. Deze beoordelen doorgaans soortgelijke parameters als de felijnenschaal: orbitalvernauwing, oorpositie, snoetspanning, lispanning en lichaamshouding. Brachycefale rassen — die met platte gezichten zoals Franse Bulldogs, Pugs en Bulldogs — zijn bijzonder moeilijk te beoordelen met behulp van standaard gezichtsactieeenheden, en specialistische hulpmiddelen of aanpassingen zijn nodig voor deze honden.
Samengestelde pijnschalen die gezichtsuitdrukking combineren met gedragsobservatie hebben over het algemeen de voorkeur voor honden in klinische praktijk. De Glasgow Composite Measure Pain Scale (GCMPS) is een van de meest gebruikte gevalideerde instrumenten in de dierenartsenpraxis, waarbij vocalisatie, aandacht voor de wond, mobiliteit, reactie op aanraking, gedrag en houding worden beoordeeld naast gezichtsuitdrukking.
Gedragstekenen van pijn om thuis op te letten
Hoewel grimace schalen primair hulpmiddelen zijn voor getrainde professionals in klinische omgevingen, helpt het begrijpen van de principes erachter eigenaren om te weten wat ze thuis moeten zoeken. Veranderingen in normaal gedrag zijn vaak de eerste en belangrijkste indicator dat er iets mis is.
Bij honden kunnen tekenen die pijn kunnen aangeven zijn:
- Onwilligheid om te bewegen, trappen op te gaan of op meubels te springen die ze normaal gemakkelijk kunnen bereiken
- Veranderingen in loop — één ledemaat sparen, verkorte tred of stijf uiterlijk wanneer ze van rust opstaan
- Verminderde eetlust of interesse in spel
- Verhoogde vocalisatie, vooral bij beweging of aanraking
- Bescherming van een lichaamsdeel — terugdeinzen of wegtrekken wanneer een bepaald gebied wordt aangeraakt
- Veranderingen in slaappatronen of rustposities
Bij katten zijn de tekenen vaak nog subtieler:
- Verminderde vacht verzorging, of omgekeerd, buitensporige vacht verzorging van een pijnlijk gebied
- Veranderingen in toiletgedrag — buiten de bak gaan of minder frequent
- Verminderd springen of veranderingen in de hoogte van oppervlakken die ze willen bereiken
- Terugtrekking uit sociale interactie of zich verstoppen
- Veranderingen in gezichtsuitdrukking — een toegeknepen, strak uiterlijk rond de ogen
- Afgevlakte houding met onwilligheid om te worden aangeraakt
Waarom nauwkeurige pijnbeoordeling resultaten verandert
De ontwikkeling van gevalideerde pijnbeoordelingsinstrumenten heeft een meetbare impact gehad op hoe effectief dieren pijnverlichting krijgen in klinische omgevingen. Voordat gestandaardiseerde instrumenten veel werden gebruikt, was pijnbeheersing in dierenartsenmedische praktijk inconsistent — sterk afhankelijk van individueel klinisch oordeel en vaak voorzichtig, deels omdat de tekenen gemakkelijk over het hoofd gezien konden worden.
Wanneer pijn nauwkeurig en vroeg wordt geïdentificeerd, kan deze op passende wijze worden behandeld. Onbehandelde pijn heeft echte gevolgen voorbij lijden — het vertraagt herstel, onderdrukt immuunfunctie, verhoogt stresshormoonniveaus, en in chronische gevallen
```