Twee parasieten, twee heel verschillende problemen
Vlooien en tekenen zijn beide externe parasieten die zich voeden met bloed, en beide zijn ongewenste gasten op elk huisdier. Voorbij die basisovereenkomsten werken ze echter heel anders, vormen ze verschillende gezondheidsrisico's en vereisen ze enigszins verschillende benaderingswijzen voor bestrijding. Inzicht in wat hen onderscheidt, helpt je betere beslissingen te nemen over de bescherming van je huisdier.
Vlooien begrijpen
Vlooien zijn kleine, vleugelloze insecten — ruwweg 1 tot 3 millimeter lang — die zich voortbewegen door te springen in plaats van te vliegen. Een enkele vlo kan tot 150 keer zijn eigen lichaamlengte springen, wat aangeeft hoe efficiënt ze tussen gastheren en door je huis bewegen. De kattenVlo, Ctenocephalides felis, is paradoxaal genoeg de meest voorkomende soort die op zowel katten als honden in het grootste deel van de wereld wordt aangetroffen.
Wat veel huisdiereigenaren niet volledig beseffen, is dat de vlooien die je op je huisdier kunt zien, slechts ongeveer 5 procent van de totale plaag vertegenwoordigen. De resterende 95 procent — eieren, larven en poppen — leeft in je tapijten, meubels, beddengoed en vloerplanken. Dit is waarom het behandelen van het huisdier alleen zelden een vlooienprobleem oploost.
Gezondheidsrisico's verbonden aan vlooien
- Vlooienallergische dermatitis — een intens jeukende allergische reactie op vlooienspeeksel, een van de meest voorkomende huidaandoeningen bij huisdieren
- Bloedarmoede — bij jonge, oudere of kleine dieren kunnen zware vlooieninfestaties aanzienlijk bloedverlies veroorzaken
- Lintwormoverdracht — de hondenlintworm Dipylidium caninum voltooit een deel van zijn levenscyclus in vlooien; huisdieren krijgen het door een besmette vlo in te slikken tijdens het likken
- Bartonellose — een bacteriële infectie overgedragen door vlooienfeces, geassocieerd met katenkrabbingziekte bij mensen
- Overdracht tussen huisdieren en naar mensen in het huishouden
Tekenen begrijpen
Tekenen zijn arachniden, nauwer verwant aan spinnen en mijten dan aan insecten. Ze zijn langzaam bewegend en springen of vliegen niet — in plaats daarvan wachten ze op begroeiing met hun voorpoten uitgestrekt in een gedrag dat "questing" wordt genoemd, en klampten zich vast wanneer een warmbloedig gastheer voorbij strijkt. Eenmaal vastgehecht, voeden tekenen zich enkele dagen voordat ze afvallen.
Het voedingsproces van de teek maakt het tot zo'n effectieve ziektedrager. Terwijl het voedt, kan het ziekteverwekkers van zijn speekselklieren rechtstreeks in de bloedstroom van de gastheer overbrengen. Sommige ziekteverwekkers worden niet onmiddellijk overgedragen — de ziekte van Lyme vereist bijvoorbeeld meestal dat een teek 24 tot 48 uur is bevestigd voordat overdracht plaatsvindt. Dit is waarom snelle verwijdering belangrijk is.
Gezondheidsrisico's verbonden aan tekenen
- Ziekte van Lyme — veroorzaakt door bacterie Borrelia burgdorferi; tekenen zijn onder meer kreupelheid, koorts, lethargie en in ernstige gevallen nierziekten
- Babesiose — een protozoïnfectie die rode bloedcellen vernietigt, potentieel dodelijk zonder behandeling
- Ehrlichiose en anaplasmose — bacteriële infecties die witte bloedcellen en trombocyten aantasten
- Rocky Mountain spotted fever — hoewel meer voorkomend in Noord-Amerika, illustreert het de ernstige systeemziekten die tekenen kunnen overbrengen
- Teekverlamming — veroorzaakt door een neurotoxine in het speeksel van sommige tekensoorten; kan oplopende verlamming veroorzaken die verdwijnt zodra de teek wordt verwijderd
Waar en wanneer je elk parasiet tegenkomt
Vlooien gedijen in warme, vochtige omgevingen en zijn het hele jaar actief in veel klimaten. Ze zijn vooral talrijk binnenshuis, wat maakt dat ze evenzeer een huishoudelijk ongedierte zijn als een huisdiernprobleem. Zelfs huisdieren die zelden naar buiten gaan, kunnen vlooien krijgen van bezoekers, tweedehandsmeubilair of wilde dieren in de buurt van huis.
Tekenen zijn in hoofdzaak buitenparasieten die voorkomen in bos, grasland en gebieden met dichte begroeiing. De activiteit piekt in lente en herfst in gematigde klimaten, hoewel milde winters de actieve periode de afgelopen jaren aanzienlijk hebben verlengd. Huisdieren die door parken, velden of bosgebieden lopen, lopen het hoogste blootstellingsrisico.
Vlooienbestrijding: wat werkt
Effectieve vlooienbestrijding moet zowel het huisdier als de omgeving aanpakken. Op het huisdier zijn opties maandelijkse spot-on behandelingen, mondelinge tabletten en vlooienbanden. Actieve bestanddelen variëren — imidacloprid, fipronil, spinosad en afoxolaner behoren tot de meest gebruikte. Sommige producten doden alleen volwassen vlooien, terwijl anderen ook eieren en larven aanpakken via insectengroeiregulators.
Omgevingsbehandeling omvat het wassen van alle beddenvoering op hoge temperaturen, frequent en grondig stofzuigen (inclusief langs voeglijsten en onder meubels), en het gebruik van huishoudelijke sprays of rookbommen met insectengroeiregulators om larven tegen te houden in het rijpen. Zonder de omgevingsreservoir aan te pakken, blijven vlooienproblemen aanhouden, ongeacht hoe consistent je je huisdier behandelt.
Tekenbestrijding: wat werkt
Tekenbestrijding richt zich primair op het afweren of doden van tekenen voordat ze lang genoeg kunnen voeden om ziekten over te dragen. Spot-on behandelingen, mondelinge medicijnen en bepaalde halsbanden bieden allemaal verschillende mate van tekenbescherming. Producten met fluralaner, sarolaner, afoxolaner of lotilaner behoren tot de meest effectieve orale opties en bieden bescherming voor één tot drie maanden per dosis.
Fysieke tekencontroles na elke buitenactiviteit zijn een belangrijk aanvulling op chemische preventie. Laat je vingers door de vacht van je huisdier gaan, met bijzondere aandacht voor gebieden waar tekenen zich gewoonlijk hechten: rond de oren, tussen de tenen, in de lies en langs de halslijn. Als je een teek vindt, gebruik je een fijntandige pincet of teekverwijderingsinstrument om deze zo dicht mogelijk bij de huid vast te pakken en trek je voorzichtig omhoog zonder te draaien.
Combinatieproducten: handig maar niet altijd volledig
Veel moderne parasietbehandelingen combineren vlooien- en tekenbescherming in één product, wat handig is en naleving verbetert. Echter, geen enkel product dekt elke parasiet in elk levensstadium even goed af. Sommige producten zijn zeer effectief tegen tekenen maar minder tegen vlooieneieren; anderen werken uitstekend bij het doden van volwassen vlooien maar bieden minimale tekenafwering.