Feliene injectieplaatssarcoom: Oorzaken en ernst
Feliene injectieplaatssarcoom, vaak afgekort als FISS en historisch bekend als feliene vaccin-gerelateerd sarcoom, is een van de meest uitdagende vormen van kanker in de diergeneeskunde. Het is lokaal invasief, vatbaar voor terugkeer, en kan zich naar andere delen van het lichaam verspreiden. Hoewel het relatief zeldzaam voorkomt — geschat op ongeveer 1 op 10.000 tot 1 op 30.000 injecties — zijn de gevolgen ernstig wanneer het wel optreedt. Door te begrijpen wat het is, wat het veroorzaakt, en wat behandeling inhoudt, kunnen eigenaren weloverwogen beslissingen nemen over de zorg voor hun kat.
Wat is injectieplaatssarcoom
FISS is een kwaadaardig bindweefseltumorที่ afkomstig is van mesenchymale cellen — de bindweefselcellen die aanleiding geven tot spier-, vet- en vezelig weefsel. De meeste van deze tumoren zijn fibrosarcomen, hoewel andere typen zoals osteosarcoom, rhabdomyosarcoom en chondrosarcoom op injectieplaatsen kunnen voorkomen. Wat hen verbindt, is hun locatie — tussen de schouderbladen, op de zijkant van het lichaam, of in de achterpoten, allemaal veelgebruikte injectieplaatsen bij katten — en hun agressieve gedrag.
Wat veroorzaakt het
De link tussen injecties en sarcoomanontwikkeling bij katten werd voor het eerst gerapporteerd in het begin van de jaren negentig, naar aanleiding van waarnemingen dat sarcomen bij katten steeds vaker op plaatsen verschenen waar vaccinaties werden toegediend. Pathologische analyse van deze tumoren toonde ontstekingspatronen aan die consistent waren met een lichaamsvreemd-type reactie in het tumorweefsel.
Het huidige bewijs suggereert dat chronische, aanhoudende ontsteking op een injectieplaats de belangrijkste drijfveer is. De adjuvantia die in bepaalde vaccins worden gebruikt — stoffen die worden toegevoegd om de immuunrespons te verbeteren — zijn de meest betrokken agentia, met name aluminiumhoudende adjuvantia die in enkele dode-virus vaccins worden gebruikt, waaronder die voor rabies en feliene leucemievirus. Het is echter nu duidelijk dat FISS niet alleen een vaccin-gerelateerd fenomeen is. Niet-vaccin injecties, waaronder microchips, langwerkende medicijnen zoals corticosteroïden en penicilline-preparaten, en zelfs subcutane vloeistoffen zijn in zeldzame gevallen geassocieerd met sarcoomanontwikkeling.
De overheersende hypothese betreft een genetisch gevoelige subgroep van katten waarbij ontsteking leidt tot ongeregelde celproliferatie, uiteindelijk resulterend in kwaadaardige transformatie. Waarom sommige katten gevoelig zijn terwijl de overgrote meerderheid dat niet is, blijft slecht begrepen.
Hoe herken je het
FISS presenteert zich meestal als een vast, snel groeiend gezwel op een voormalige injectieplaats. Een belangrijke klinische richtlijn die vaak wordt aangehaald door dierenartsen-oncologen is de 3-2-1 regel:
- Een knobbel die meer dan 3 maanden na injectie aanwezig blijft
- Een knobbel groter dan 2 centimeter in diameter
- Een knobbel die 1 maand na injectie in grootte toeneemt
Elke knobbel die aan één of meer van deze criteria voldoet, vereist onmiddellijke dierenartsenonderzoek en biopsie in plaats van afwachtend beleid. In de praktijk moet elke nieuwe, aanhoudende zwelling op een injectieplaats die niet binnen vier tot acht weken afneemt, serieus worden genomen.
De tumoren zijn meestal vast, slecht afgebakend in hun grenzen, en kunnen vastzitten aan onderliggend weefsel. Ze kunnen snel groeien over weken en kunnen de bovenliggende huid ulcereren wanneer ze uitbreiden.
Diagnose
Incisionele biopsie — het nemen van een weefselmonster zonder te proberen de hele massa te verwijderen — is de voorkeurdiagnostische benadering. Het biedt een definitieve histopathologische diagnose, stelt u in staat de tumor in te delen, en behoudt de bovenliggende huid en weefsellagen voor volgende chirurgie. Dunne naald aspiratie is minder betrouwbaar voor FISS omdat deze tumoren heterogeen kunnen zijn en cytologie mogelijk niet het volledige beeld vastlegt.
Stadiering is essentieel voordat behandeling wordt gepland. Thoracale röntgenfoto's worden gemaakt om longmetastasen te beoordelen, die bij diagnose aanwezig zijn bij ongeveer 20 tot 25 procent van de katten. Geavanceerde beeldvorming — CT-scannen — wordt sterk aanbevolen om de werkelijke omvang van de lokale tumor en de relatie tot omringende structuren te evalueren. CT is opmerkelijk nauwkeuriger dan alleen lichamelijk onderzoek; deze tumoren strekken zich vaak veel verder uit dan op onderzoek kan worden vastgesteld.
Hoe ernstig is het
FISS is echt een ernstige vorm van kanker. Lokaal terugkeer na chirurgie is gebruikelijk — gerapporteerd in 50 tot 75 procent van de gevallen na alleen chirurgie — vanwege de infiltratieve aard van de tumor. Brede chirurgische marges van minstens drie centimeter in alle vlakken, inclusief één fasciale laag diep in de tumor, worden als nodig beschouwd voor de beste kans op lokale controle. Dit is technisch veeleisende chirurgie, vaak met verwijdering van spiergroepen, delen van de scapula, of in achterpootgevallen, ledemaat amputatie.
Distante metastase, meestal naar de longen en lymfeklieren, treedt op in ongeveer 20 tot 25 procent van alle gevallen en vaker naarmate de ziekte vordert. Mediane overlevingstijden variëren aanzienlijk afhankelijk van behandelingsintensiteit, maar chirurgie alleen geeft meestal een mediane overleving van ongeveer zes maanden. Gecombineerde chirurgie, radiotherapie en chemotherapie kunnen dit verlengen, met sommige studies die mediane overlevingstijden van ongeveer 600 tot 900 dagen rapporteren bij agressief behandelde katten in verwijzingscentra.
Behandelingsbenadering
Chirurgie
Agressieve, brede chirurgische verwijdering blijft de hoeksteen van behandeling en de belangrijkste bepalende factor voor resultaat. Het doel is schone histologische marges. Dit bereiken voor interscapulaire tumoren is bijzonder uitdagend omdat de relatief beperkte anatomie van dit gebied de hoeveelheid normaal weefsel die rond de tumor kan worden verwijderd, beperkt.
Radiotherapie
Radiotherapie wordt zowel voor chirurgie gebruikt (om de tumor te verkleinen en de kans op schone marges te vergroten) als na chirurgie (om microscopische restziekte te behandelen). Radiotherapie na de operatie wordt meestal toegepast
```