Megacolon: wat is het?
Megacolon is een aandoening waarbij de dikke darm abnormaal groot wordt en zijn normale spierkracht en contractieliteit verliest. In plaats van darminhoud naar het rectum te verplaatsen en efficiënt uit te scheiden, zet de aangetaste dikke darm uit en verzamelt zich hardere, verpakte ontlasting die het dier volledig niet meer kan uitscheiden. Het gevolg is chronische obstipatie — totaal falen van de stoelgang — en een dikke darm die in de loop van de tijd onherstelbaar kan uitrekken en alle functionaliteit kan verliezen.
De term "megacolon" betekent letterlijk "grote dikke darm", en op buikfoto's is de aandoening onmiskenbaar: de dikke darm lijkt massaal uitgebreid, vaak bezettend een groot deel van de buik, volgepropt met ontlasting. In ernstige of langdurige gevallen wordt de darmwand dun en slap — eigenlijk meer een uitgebreide, niet-functionerende zak dan een werkend spierweb.
Megacolon raakt vooral katten
Megacolon is overwegend een kattenziekte. De overgrote meerderheid van de gevallen wordt gezien bij katten, vooral bij oudere mannetjes op middelbare leeftijd, en het is een van de meest voorkomende redenen waarom katachtigen belangrijke buikoperaties ondergaan. Dat gezegd hebbende, honden zijn niet immuun voor de aandoening, en het is belangrijk dat eigenaren en dierenartsen alert blijven op deze mogelijkheid bij hondenonderzoeken met chronische, ernstige constipatie of obstipatie die niet reageert op standaardbeheer.
Bij katten is megacolon meestal idiopathisch — wat betekent dat geen specifieke onderliggende oorzaak wordt gevonden. Men denkt dat het voortkomt uit een primair disfunctie van de gladde spieren of de zenuwen die de contractiliteit van de dikke darm controleren. Secundaire megacolon kan zich bij beide katten en honden ontwikkelen als gevolg van langdurige verstoppingen, vernauwing van het bekkenkanaal (vaak volgend op bekkenbrekken die in een positie genezen die het bekken vernauwd), ziekten van het ruggenmerg die de sakrale zenuwen naar de dikke darm aantasten, of chronische onbehandelde constipatie.
Genetische aanleg bij Manx-katten
Manx-katten dragen een genetische mutatie die de karakteristieke afwezigheid of vermindering van de staart veroorzaakt. Deze dezelfde mutatie beïnvloedt de ontwikkeling van het sakrale ruggenmerg en daarmee samenhangende zenuwwortels, die de blaas-, darmfunctie en sluitspier van de anus controleren. Daardoor hebben Manx-katten een aanzienlijk verhoogd risico op het ontwikkelen van sakrale dysgenese — misvormingen van de sakrale wervels — wat de zenuuwvoorziening van de dikke darm kan belemmeren en kan leiden tot megacolon, evenals urinaire incontinentie en zwakte van de achterpoten.
Niet alle Manx-katten zijn aangetast, en de ernst verschilt aanzienlijk, maar fokkers en eigenaren van Manx-katten moeten zich bewust zijn van deze aanleg en jonge leeftijd al controleren op vroege tekenen van constipatie of persweeën. Homozygote Manx-kittens (die twee kopieën van het Manx-gen erven) overleven niet tot de geboorte, maar heterozygote individuen kunnen een scala aan abnormaliteiten van het ruggenmerg vertonen.
Symptomen en klinische presentatie
De verschijnselen van megacolon bij zowel katten als honden weerspiegelen het onderliggende falen van de darmfunctie:
- Weinig of geen stoelgang, soms vele dagen achter elkaar
- Herhaald, langdurig perzen in het kattenbak of buiten zonder ontlasting af te geven
- Kleine hoeveelheden vloeibare ontlasting rondom de verstopping (dit kan worden verward met diarree)
- Zichtbare buikuitbreiding naarmate de dikke darm groter wordt
- Progressief gewichtsverlies, verminderde eetlust en lethargie
- Braken in ernstige gevallen, naarmate systeemtoxemie zich ontwikkelt door retentie van ontlasting
Bij palpatie van de buik voelt een dierenarts meestal een stevige, worstachtige massa aan de linkerkant van de buik — de met ontlasting gevulde dikke darm. Rectaal onderzoek bevestigt verpakte ontlasting en kan aanvullende oorzaken onthullen zoals bekkenschaving, rectale strictuur of een perineale hernia.
Medisch beheer: Lactulose en Cisapride
In vroege of lichte gevallen van megacolon kan medisch beheer de aandoening voldoende onder controle houden. Het doel is om ingehouden ontlasting zachter te maken en de contractiliteit van de dikke darm aan te moedigen met behulp van een combinatie van benaderingen.
Lactulose
Lactulose is een osmotisch laxeermiddel dat water naar de dikke darm trekt, harde ontlasting verzacht en makkelijker uit te scheiden maakt. Het wordt oraal gegeven, vaak in hogere doses dan gebruikt voor eenvoudige constipatie, en kan worden gecombineerd met voedingsbeheer. Regelmatige, twee keer daagse dosering is meestal nodig voor onderhoud bij megacolonpatiënten. Lactulose wordt goed verdragen op lange termijn, hoewel overmatige doses diarree veroorzaken, dus de dosis moet voorzichtig op de individuele patiënt worden afgestemd.
Cisapride
Cisapride is een prokinetisch geneesmiddel — een motiliteitsbevorderaar — dat op serotoninereceptoren in de darmwand inwerkt om gladde spiersamentrekking in het hele maagdarmkanaal, inclusief de dikke darm, te versterken. Het is bijzonder waardevol bij megacolon omdat het de onderliggende motiliteitsfout aanpakt in plaats van gewoon ontlasting zachter te maken. Cisapride is het meest effectief bij katten met vroege megacolon voordat onherstelbare darmdilatatie is opgetreden; zodra de dikke darm zijn structurele integriteit heeft verloren, kan geen enkel prokinetisch geneesmiddel betekenisvolle functie herstellen.
Cisapride werd uit de menselijke geneeskunde in veel landen teruggetrokken vanwege bijwerkingen op het hart, maar het blijft verkrijgbaar via gespecialiseerde dierenartsenapotheken en compounderingfarmacologen. Het is over het algemeen veilig bij katten en honden in dierenartsen doseringen en wordt al decennialang veel gebruikt in feline megacolonbeheer.
Medisch b ```