Wat Is Mange bij Honden?
Mange is een huidziekte bij honden veroorzaakt door microscopische mijten. De term dekt verschillende aandoeningen die fundamenteel verschillen in oorzaak, besmettelijkheid, zoonotisch risico en behandeling. De twee klinisch belangrijkste vormen zijn sarcoptic mange en demodectic mange, en het begrijpen van het verschil tussen beiden is essentieel voor eigenaren, omdat ze zeer verschillende beheersbenaderingen vereisen. Een hond met intense, aanhoudende jeuk en een hond met vlekkerig haarverlies maar zonder duidelijk ongemak kunnen beide als mange worden beschreven — maar ze hebben te maken met geheel verschillende mijtensoorten en omstandigheden.
Sarcoptic Mange (Schurft)
De Verantwoordelijke Mijt
Sarcoptic mange wordt veroorzaakt door Sarcoptes scabiei var. canis, een microscopische mijt die zich in de oppervlakkige huidlagen ingraaft om haar eieren af te zetten. De graafactiviteit van de mijt en de allergische reactie van het lichaam op mijteiwit zijn verantwoordelijk voor de karakteristieke intense jeuk. Sarcoptic mange komt in heel Europa voor en blijft een van de meest voorkomende oorzaken van ernstige, plotseling optredende jeuk bij honden.
Besmettelijkheid en Zoonotisch Risico
Sarcoptic mange is zeer besmettelijk tussen honden via direct contact, en kan ook indirect worden verspreid via besmet beddengoed, trimapparatuur en meubels. Dit is een van de belangrijkste praktische punten voor eigenaren: alle honden in het huishouden die contact hebben gehad met een aangetast dier, moeten worden behandeld, ongeacht of zij symptomen vertonen.
Kritiek is dat sarcoptic mange zoonotisch is — het kan van honden op mensen worden overgedragen. De menselijke vorm van de ziekte veroorzaakt intens jeukende, verheven rode vlekken, meestal op de armen, romp en waar dan ook dat dicht contact heeft gehad met de aangetaste hond. De mijt kan zijn levenscyclus op menselijke huid niet voltooien, dus de besmetting bij mensen is over het algemeen zelflimitarend zodra het aangetaste dier is behandeld. Tijdens de periode van actief contact kunnen symptomen bij mensen echter aanzienlijk zijn. In sommige EU-lidstaten is schurft bij dieren een meldingsplichtige aandoening — eigenaren in Europa moeten de huidige regelgeving in hun land controleren.
Symptomen bij Honden
Het kenmerk van sarcoptic mange is intense, voortdurende jeuk die vaak 's nachts erger wordt. De verdeling van laesies volgt meestal een karakteristiek patroon:
- Oorranden — korstvorming en verdikking van de oorschelpranden is een klassiek eerste teken, en krabben aan de oorschelp wanneer de oorrand wordt gewreven (de pinnale-pedale reflex) is een nuttige diagnostische indicator.
- Ellebogen en hakken — beenuitsteeksels waar de mijten bij voorkeur ingraven.
- Buik en binnenzijde van dijen — gebieden met dunne huid.
- In ernstige of onbehandelde gevallen breiden laesies zich uit over het hele lichaamsoppervlak.
Haarverlies, korstvorming, roodheid en zelfveroorzaakte trauma door krabben zijn allemaal veel voorkomend. Aangetaste honden kunnen aanzienlijk lijden, en secundaire huidinfectie door het zelftrauma is een veel voorkomende complicatie.
Diagnose en Behandeling
Diagnose kan moeilijk zijn omdat de mijt niet altijd wordt gevonden bij onderzoek van huidschaafsel — onderzoeken suggereren dat de mijt in minder dan de helft van de bevestigde gevallen wordt gedetecteerd. Een klinische diagnose op basis van de karakteristieke presentatie, contactgeschiedenis en respons op behandeling is gebruikelijk. Dierenartsen zullen vaak preventief behandelen wanneer sarcoptic mange wordt vermoed.
De behandeling is in de afgelopen jaren aanzienlijk geëvolueerd. De isoxazolinenklasse van medicijnen — inclusief fluralaner en sarolaner — worden nu veel gebruikt in heel Europa en zijn zeer effectief tegen sarcoptic mange. Selamectinspot-on-behandelingen en injecteerbare ivermectine worden ook gebruikt. Alle in contact zijnde honden moeten gelijktijdig worden behandeld, en de omgeving moet grondig worden schoongemaakt, inclusief het wassen van al het beddengoed op hoge temperatuur en het stofzuigen van tapijten en bekleding.
Demodectic Mange (Demodicosis)
De Verantwoordelijke Mijt
Demodectic mange wordt veroorzaakt door Demodex canis, een sigaarvormige mijt die leeft in de haarfollikels en talgklieren van de huid. Deze mijt is een normale inwoner van hondenhuid — kleine aantallen zijn aanwezig op vrijwel alle gezonde honden en worden overgedragen van moeder naar puppy in de eerste dagen van het leven. Demodicosis ontstaat wanneer de mijtenpopulatie zich verder uitbreidt dan normaal, wat gebeurt wanneer het immuunsysteem de aantallen niet in bedwang kan houden.
Belangrijke Verschillen met Sarcoptic Mange
Demodectic mange is noch besmettelijk noch zoonotisch. Het kan niet tussen honden worden doorgegeven onder normale omstandigheden, en het vormt geen risico voor de gezondheid van mensen. Dit maakt het een geheel ander ziektebeeld van sarcoptic mange in termen van implicaties voor de volksgezondheid. De jeuk die gepaard gaat met demodicosis is ook meestal veel minder ernstig dan die bij sarcoptic mange — in gelokaliseerde gevallen vertonen veel honden helemaal geen duidelijk ongemak.
Gelokaliseerde vs Gegeneraliseerde Demodicosis
Demodicosis presenteert zich in twee verschillende vormen met verschillende implicaties:
- Gelokaliseerde demodicosis: gedefinieerd als vijf of minder afzonderlijke plekken met haarverlies, meestal optredend bij jonge honden tussen drie en achttien maanden oud. De laesies verschijnen meestal op het gezicht, rond de ogen of snuit. In de meerderheid van de gevallen verdwijnt gelokaliseerde demodicosis bij jonge honden vanzelf naarmate het immuunsysteem volwassener wordt, zonder specifieke behandeling nodig te zijn.
- Gegeneraliseerde demodicosis: betreft uitgebreide laesies die grote oppervlakken van het lichaam, meerdere lichaamsdelen, of de poten (pododermatitis) aantasten. Gegeneraliseerde demodicosis is een ernstige aandoening en wijst bijna altijd op onderliggende immuunsuppressie. Mogelijke oorzaken kunnen zijn: