Wat Is Cushing's Ziekte?
Cushing's ziekte — of formeel gezegd, hyperadrenocorticisme — is een aandoening waarbij de bijnierschilders overmatig veel cortisol produceren. Cortisol is een essentieel stresshormoon dat in normale hoeveelheden de immuunfunctie, het metabolisme en de reactie op fysieke en emotionele stress reguleert. Chronisch verhoogde cortisol veroorzaakt echter wijdverspreide schade in vrijwel elk lichaamssysteem, wat leidt tot de karakteristieke tekenen die bij aangetaste honden worden gezien.
Cushing's ziekte wordt meestal gezien bij honden van middelbare leeftijd tot ouderen, en kleine tot middelgrote rassen zoals Poedels, Teckels, Staffordshire Bull Terriers, Jack Russell Terriers en Yorkies lijken oververtegenwoordigd. Het kan echter voorkomen bij elk ras of formaat hond.
De Drie Vormen van Cushing's Ziekte
Begrijpen welke vorm van Cushing's ziekte een hond heeft, is essentieel, omdat de behandelingsbenadering aanzienlijk tussen hen verschilt.
Hypofyse-Afhankelijk Hyperadrenocorticisme (PDH)
PDH is verantwoordelijk voor ongeveer 85% van alle Cushing's ziektecases bij honden. Het wordt veroorzaakt door een tumor — vrijwel altijd een benigne microadenoom — van de hypofyse aan de basis van de hersenen. Deze tumor produceert overmatig veel adrenocorticotropisch hormoon (ACTH), dat op zijn beurt beide bijnierschilders overstimuleert, waardoor ze vergroten en te veel cortisol produceren. Omdat beide bijnierschilders worden aangetast, is PDH een bilaterale aandoening.
Bijnier-Afhankelijk Hyperadrenocorticisme (ADH)
Bijniertumoren zijn verantwoordelijk voor de resterende 15% van de gevallen. Dit zijn primaire tumoren van één bijnierschild die onafhankelijk overmatig cortisol produceren, ongeacht signalen van de hypofyse. Ongeveer de helft van de bijniertumoren is goedaardig (adenomen) en de andere helft is kwaadaardig (carcinomen). Omdat de tumor cortisol autonoom produceert, worden ACTH-niveaus van de hypofyse eigenlijk onderdrukt, en de tegenoverliggende bijnierschild atrofieert doorgaans.
Iatrogenische Cushing's Ziekte
Waarschijnlijk de meest voorkomende oorzaak van Cushing-achtige verschijnselen bij honden is iatrogenisch — wat betekent dat het wordt veroorzaakt door toediening van corticosteroïdmedicijnen zoals prednisolon, dexamethason of topische steroïden (inclusief oog- en oordruppels die gedurende een langere periode worden gebruikt). Het lichaam reageert op extern toegediende corticosteroïden door zijn eigen productie te onderdrukken, maar de verschijnselen van cortisol-overmaat verschijnen nog steeds. Iatrogenische Cushing's verdwijnt zodra de steroidmedicatie geleidelijk wordt afgebouwd, hoewel dit altijd langzaam en onder toezicht van de dierenarts moet gebeuren om een bijniercrisis te voorkomen.
De Verschijnselen Herkennen
De klinische verschijnselen van Cushing's ziekte ontwikkelen zich langzaam en worden vaak toegeschreven aan normale veroudering. Veelvoorkomende verschijnselen zijn onder meer:
- Pothangbuik of hangende buik — veroorzaakt door herverdeling van vet en verzwakking van buikspieren
- Polyurie en polydipsie (PU/PD) — overmatig drinken en plassen, vaak de eerste verschijnselen die eigenaren opmerken
- Polyfagie (PP) — gulzige eetlust
- Bilaterale symmetrische alopecia — haaruitval die beide zijden van de romp gelijk aantast, waarbij doorgaans het hoofd en de ledematen worden gespaard
- Dunne, kwetsbare huid met prominente bloedvaten die zichtbaar zijn
- Calcinosis cutis — calciumafzettingen in de huid, verschijnen als vaste, krijtige plaques, vooral langs de rug en nek
- Spierverlies en zwakte
- Hijging, zelfs in rust of in koele omstandigheden
- Terugkerende urineweginfecties
Cushing's Ziekte Diagnosticeren
Diagnose omvat zowel het bevestigen van de aanwezigheid van cortisol-overmaat als het identificeren welke vorm verantwoordelijk is. Geen enkele test is perfect, en klinische oordeel is essentieel gedurende het hele proces.
Lage-Dosering Dexamethason Suppressietest (LDDST)
De LDDST is de voorkeurs-screeningstest voor Cushing's ziekte bij honden. Een kleine dosis dexamethason wordt via injectie gegeven, en cortisol-niveaus worden gemeten bij baseline, vier uur en acht uur later. Bij een gezonde hond onderdrukt dexamethason de cortisol-productie. Bij een hond met Cushing's ziekte onderdrukt cortisol niet op passende wijze. De LDDST heeft een goede gevoeligheid voor het opsporen van PDH en kan ook vroeg bewijs van de onderliggende oorzaak geven op basis van het onderdrukkingspatroon dat op het vier-uurmark wordt waargenomen.
Hoge-Dosering Dexamethason Suppressietest (HDDST)
De HDDST gebruikt een hogere dosis dexamethason en wordt vooral gebruikt om PDH van bijnier-afhankelijke ziekte te onderscheiden. Bij PDH kunnen hogere doses dexamethason doorgaans de weerstand van de hypofysetumon overwinnen en enige cortisol-onderdrukking produceren. Bij bijniertumoren is de cortisol-productie autonoom en zal niet onderdrukken, zelfs niet bij hoge doses.
Abdominale echografie is een vitaal onderdeel van de diagnostische werkstroom, waardoor directe visualisatie van de bijnierschilders mogelijk is. Bilaterale vergroting wijst op PDH, terwijl een enkele vergrote of onregelmatige klier met een kleine, atrofiëde tegenoverliggende klier sterk suggestief is voor een bijniertutor.
Behandelingsopties
Trilostaan (Vetoryl)
Voor PDH, en in toenemende mate voor medisch beheerde bijniertumoren, is Trilostaan — op de markt gebracht als Vetoryl — de behandeling naar keuze in het Verenigd Koninkrijk. Trilostaan werkt door een enzym in de bijnierschild te blokkeren dat essentieel is voor cortisol-synthese, waardoor de cortisol-uitvoer afneemt zonder de klier zelf te vernietigen. Het wordt oraal eenmaal of tweemaal daags met voedsel gegeven.
Regelmatige monitoring is essentieel tijdens Trilostaan-therapie, te beginnen met een ACTH-stimulatietest die vier tot zes uur na het innemen van de pil wordt uitgevoerd, ongeveer tien dagen, vier weken en drie maanden na aanvang van behandeling, daarna elke drie tot zes maanden. Het doel is om cortisol-niveaus in het doelbereik te brengen, niet te hoog (onvoldoende controle) noch te laag (risico op hypoadrenocorticisme, of Addison's ziekte).
Chirurgische Adrenalectomie
Honden met bijniertumoren kunnen kandidaten zijn voor chirurgische verwijdering van de aangetaste bijnierschild. Wanneer uitgevoerd door een ervaren chirurg in een goed gestabiliseerde patiënt, kunnen de resultaten uitstekend zijn, vooral voor goedaardige adenomen. Chirurgie draagt echter aanzienlijke risico's met zich mee bij patiënten met Cushing's ziekte en is niet geschikt voor alle gevallen.