Wat is een urinewegblokkade?
Een urinewegblokkade — ook wel een urethrale obstructie genoemd — treedt op wanneer iets fysiek de urinebuis blokkeert, waardoor een kat niet kan plassen. De urinebuis is de buis die urine van de blaas naar buiten het lichaam voert. Wanneer deze wordt geblokkeerd, loopt urine op in de blaas, die gevaarlijk wordt uitgerekt, en afvalstoffen die normaal zou worden uitgescheiden, stapelen zich op in de bloedstroom op giftige niveaus.
Zonder spoedbehandeling bij de dierenarts zal een geblokkeerde kat doorgaans snel verslechteren en kan binnen 24 tot 48 uur sterven. Dit is geen aandoening die thuis kan worden beheerd of tot de volgende routineafspraak kan wachten. Dit is een noodgeval.
Waarom mannelijke katten bijna altijd worden getroffen
Urinewegobstructie treft mannelijke katten in ongeveer 99 procent van de gevallen. De reden is anatomisch: mannelijke katten hebben een aanzienlijk langere en smallere urinebuis dan vrouwtjes, waardoor deze veel gevoeliger is voor blokkade door pluggen, kristallen of spasme. Vrouwelijke katten hebben een kortere en bredere urinebuis die het materiaal veel gemakkelijker doorlaat, waardoor volledige obstructie bij vrouwtjes uiterst zeldzaam is.
Gesteriliseerde mannelijke katten lopen vanaf anatomisch standpunt een soortgelijk risico als intacte mannetjes, hoewel sterilisatie het risico niet elimineert. Jongere volwassen mannetjes — doorgaans tussen de één en zes jaar oud — worden het meest getroffen.
Wat veroorzaakt de blokkade?
De meest voorkomende oorzaak van urethrale obstructie bij katten is een urethrale plug. Deze pluggen bestaan uit een matrix van slijm, proteïne, ontstekingscellen en kristallen — meestal struviet (magnesiumammoniumfosfaat) kristallen — die samenklitten en vast komen te zitten in de smalle penisurinebuis. Dit wordt soms een matrix-kristallijne plug genoemd.
Andere oorzaken van urethrale obstructie zijn:
- Urolithen (blaastenen of kristallen) die in de urinebuis migreren
- Urethrale spasme secundair aan ontsteking — soms gaat de urinebuis in spasme zonder fysieke plug, hoewel dit zonder onderzoek moeilijker vast te stellen is
- Urethrale stricturen (littekenweefsel van vorige obstructies of trauma)
- Tumoren, hoewel deze zeldzaam zijn
Feline idiopathische cystitis (FIC) is vaak de onderliggende trigger, waarbij stress-geïnduceerde blaasontstekking leidt tot verhoogde slijmproductie en plug-vorming.
De waarschuwingstekenen herkennen
Vroeg herkennen van een urinewegobstructie is kritiek. De tekenen kunnen aanvankelijk worden verward met verstoppping of normaal persen, daarom is het belangrijk goed op te letten wanneer een kat herhaaldelijk de kattenbak bezoekt.
Tekenen die op mogelijke urinewegobstructie wijzen zijn:
- Frequente trips naar de kattenbak met weinig of geen urine geproduceerd
- Persen of gillen bij pogingen om te plassen
- Langdurig hurken in de kattenbak zonder resultaat
- Overmatig likken aan het geslachtsgebied
- Onrust en schijnbaar ongemak
- Braken en verlies van eetlust naarmate giftstoffen zich ophopen
- Lethargie en zwakte — de kat kan in geavanceerde gevallen ingestort lijken
- Een stevige, uitgebolde buik die pijnlijk is bij aanraking
Als uw mannelijke kat zonder urine te produceren persen om te plassen, behandel dit als een noodgeval en neem onmiddellijk contact op met uw dierenarts of noodkliniek buiten kantoortijden.
Spoedbehandeling bij de dierenarts
De behandeling van een geblokkeerde kat begint met stabilisatie. De dierenarts zal bloedmonsters nemen om de nierfunctie en elektrolytenwaarden te beoordelen — met name kalium, dat gevaarlijk hoge niveaus kan bereiken en hartritmestoornissen kan veroorzaken. Intraveneuze (IV) vloeistoftherapie wordt gestart om uitdroging te corrigeren en afvalstoffen uit het systeem te spoelen.
Zodra de kat voldoende stabiel is, zal de dierenarts onder zware sedatie of algehele anesthesie een urinekatheter inbrengen om de obstructie op te heffen. De katheter blijft vaak 24 tot 48 uur op zijn plaats om de urinebuis open te houden en de blaas en nieren te laten herstellen. Een urinekathetkraag voorkomt dat de kat deze tijdens deze periode verwijdert.
Gedurende ziekenhuisopname krijgt de kat IV-vloeistoffen, pijnverlichting, anti-misselijkheidsmedicatie en nauwlettende controle van nierwarden en urineproductie. De meeste ongecompliceerde gevallen worden twee tot vier dagen opgenomen.
Post-obstructieve diurese
Na verlichting van een blokkade ondergaan veel katten een periode van post-obstructieve diurese — ze produceren zeer grote hoeveelheden verdunde urine terwijl de nieren snel de opgehoopte giftstoffen en vloeistof uitscheiden. Deze fase brengt eigen risico's met zich mee, aangezien katten snel uitgedroogd kunnen raken en elektrolytenwaarden kunnen snel verschuiven.
Dit is één reden waarom ziekenhuisopname na katheterverwijdering zo belangrijk is. Het veterinaire team zal de urineproductie nauwlettend controleren en IV-vloeistofsnelheden aanpassen aan verliezen, waardoor uitdroging wordt voorkomen terwijl de nieren zich veilig kunnen herstellen.
Uretrostomie: een laatste redmiddel
Voor katten die herhaalde urethrale obstructies ondergaan — met name voor katten die drie of meer keer zijn geblokkeerd — kan een chirurgische ingreep genaamd perineum uretrostomie (PU) worden aanbevolen. Deze operatie verwijdt de urethrale opening door het smalle peniële deel van de urinebuis te verwijderen, waardoor toekomstige blokkades veel minder waarschijnlijk worden.
PU wordt beschouwd als een laatste redmiddel in plaats van een eerstelijnsbehandeling, omdat het risico's met zich meebrengt, waaronder postoperatieve infectie, strictuurvorming en permanente urine-incontinentie in een klein deel van de gevallen. Voor katten met herhaaldelijke levensbedreigende blokkades kan het echter echt lifesaving zijn.
Herhaling voorkomen
Zodra een kat een urethrale obstructie heeft gehad, loopt deze een verhoogd risico op herhaling. Preventie is daarom essentieel en concentreert zich op drie hoofdgebieden:
- Alleen natte voeding: Exclusieve overschakeling naar natte (blikjes of zakjes) voeding is de enige meest belangrijke voedingsverandering, omdat deze de wateropname dramatisch verhoogt en de urine verdunt, waardoor kristal- en plug-vorming afneemt. Droge voeding zou idealiter volledig uit het dieet van een kat die is geblokkeerd worden verwijderd.
- Stressafname: Aangezien FIC en stress nauw zijn gerelateerd aan plug-vorming, is implementatie van multimodale omgevingsmodificatie essentieel om terugkeer te voorkomen.