Is kattenglaucoom hetzelfde als hondenglaucoom?
Glaucoom — verhoogde intraocculaire druk (IOP) die schade veroorzaakt aan de zenuwen en netvlies — treft zowel katten als honden, maar de overeenkomsten houden daar grotendeels op. Felien glaucoom heeft een duidelijk ander patroon van oorzaken, een subtieler klinisch beeld en andere behandelopties. Het begrijpen van deze verschillen is essentieel voor kattenhouders en voor dierenartsen die deze aandoening bij hun feliene patiënten benaderen.
Normale IOP bij katten is 10 tot 25 mmHg, vergelijkbaar met honden. Katten met glaucoom vertonen echter minder voor de hand liggende pijnsignalen dan honden, wat betekent dat de aandoening veel verder gevorderd kan zijn wanneer deze wordt opgemerkt. Bewustzijn en regelmatige dierenartsencontroles van de ogen zijn vooral belangrijk bij katten.
Primair glaucoom bij katten: zeldzaam maar aanwezig
Primair glaucoom — waarbij verhoogde IOP ontstaat door een erfelijke afwijking van de drainagehoek zonder onderliggende ziekte — is relatief ongewoon bij katten. Wanneer dit voorkomt, wordt het meestal waargenomen bij Siamese, Birmese en Perzische rassen, bij wie een ontwikkelingsstoornis genaamd goniodysgenesewordt geïdentificeerd. De drainagehoek is misvormend, wat in de loop van de tijd de afvloeïing van vochtwater vermindert.
Primair glaucoom bij katten heeft over het algemeen een beter lange-termijn-uitzicht dan de secundaire vorm wanneer het vroeg wordt opgemerkt, omdat er geen voortgaand destructief onderliggend ziekteproces is. Echter, beide ogen lopen risico en lange-termijn medische behandeling is nodig.
Secundair glaucoom: het vaker voorkomende beeld
Het overgrote deel van de glaucoomgevallen bij katten is secundair — wat betekent dat verhoogde IOP een gevolg is van een ander ziekteproces in het oog. De belangrijkste oorzaken zijn:
Uveitisontsteking
Ontsteking in het oog (uveïtis) is de meest voorkomende oorzaak van secundair glaucoom bij katten. Ontstekingscellen, proteïne en afval blokkeren de drainagehoek en veroorzaken dat de IOP stijgt. Uveïtis bij katten heeft veel mogelijke oorzaken, waaronder:
- Feline infectieuze peritonitis (FIP)
- FIV- en FeLV-gerelateerde uveïtis
- Toxoplasma gondii-infectie
- Bartonella-soorten
- Trauma
- Chronische lymphocytaire plasmacytaire uveïtis — een immuungemedieerde aandoening vaak van onbekende oorzaak, vooral waargenomen bij oudere katten
Post-ontstekingslittekening kan adhesies vormen tussen de iris en de lens (posterieure synechiae) of tussen de iris en het hoornvlies (anterieure synechiae), wat verder de afvoer van vochtwater blokkeert en bijdraagt aan langdurige drukstijging.
Intraoculaire tumoren
Diffuus iris-melanoom is de meest voorkomende intraoculaire tumor bij katten en een belangrijke oorzaak van secundair glaucoom. Het begint meestal als platte, donker gepigmenteerde gebieden die zich over het irisoppervlak uitspreiden — heel anders dan de afzonderlijke, verheven knobbelige melanomen die bij honden worden waargenomen. De pigmentatie breidt zich geleidelijk uit, de hoek wordt geïnfiltreerd, en de IOP stijgt als gevolg hiervan.
Diffuus iris-melanoom kan uitzaaiingen veroorzaken, vooral naar de lever, longen en buikdarmlymfekliertjes. Dit is waarom vroege herkenning en passende maatregelen kritiek zijn. Veel dierenartsen-oogspecialisten bevelen enucleatie (verwijdering van het oog) aan wanneer diffuus iris-melanoom wordt gediagnosticeerd, zelfs voordat glaucoom ontwikkelt, om het risico van uitzaaiing te verminderen. Een kat met nieuwe, zich uitbreidende donkere plekken op het irisoppervlak moet zonder vertraging door een dierenarts-oogspecialist worden onderzocht.
Lensluxtie
Een ontwrichte lens kan de vochtafvloed fysiek blokkeren, wat een snelle stijging van de IOP veroorzaakt. Hoewel lensluxtie een vaker voorkomende oorzaak van glaucoom bij honden is dan bij katten, komt het wel voor bij felienen en moet het worden overwogen wanneer drukstijging zich acuut ontwikkelt.
De symptomen bij katten herkennen
Katten zijn meesters in het verbergen van ongemak, wat glaucoom bijzonder lastig maakt om vroeg op te sporen. Symptomen kunnen include:
- Buphthalmos — een vergroten, zichtbaar groter oog in vergelijking met de andere kant; dit is vaak het teken dat eigenaren hulp zoeken
- Een gefixeerde, verwijde pupil die niet normaal samentrekt in fel licht
- Cornea-oedeem — een blauwachtig of troebel voorkomen van het hoornvlies
- Veranderingen in iriskleur of -textuur — vooral nieuwe donkere pigmentatie die zich over de iris uitspreid
- Schijnbare visieverliess — tegen objecten botsen, moeilijkheden navigeren bij laag licht
- Een dof, ingevallen of veranderd uiterlijk van het aangetaste oog
In tegenstelling tot honden kunnen katten pijn niet uitspreken of duidelijke noodlijdenheid tonen. Gedragsveranderingen zoals verminderde groominggedrag, zich verschuilende en verminderde eetlust kunnen de enige tekenen zijn dat iets mis is.
Feline vochtwater-misdirectioningssyndroom
Dit is een duidelijk en slecht begrepen feliensyndroom, eerder aangeduid als kwaadaardig glaucoom. In deze aandoening wordt vochtwater posterieur gericht in of achter het glasvocht in plaats van door zijn normale drainagepad te stromen. Het gevolg is een voorwaartse verplaatsing van het lens-iris-diafragma, ineenstorting van de anterieure kamer, en een dramatische stijging van de IOP.
Feline vochtwater-misdirectioningssyndroom is vaak bilateraal, treft meestal katten van middelbare leeftijd tot oudere leeftijd, en reageert slecht op conventionele glaucoommedicijnen. Het vertegenwoordigt een van de meest uitdagende presentaties in feliene oogheelkunde en vereist doorgaans specialistische behandeling.
Diagnose
Diagnose vereist tonometrie om verhoogde IOP te bevestigen, gevolgd door een volledig oogheelkundig onderzoek inclusief spleetlampbiomicroscopie en fundusonderzoek. Een systemische werkup is essentieel bij katten om onderliggende oorzaken te identificeren. Dit omvat doorgaans:
- Bloedpaneel en urineanalyse
- FIV- en FeLV-test
- Toxoplasma- en Bartonella-titers waar aangegeven
- Thoracale röntgenfoto's om op uitzaaiing te controleren als iris-melanoom wordt vermoed
- Buik-echografie in geselecteerde gevallen
Behandelingsopties
Behandeling bij katten hangt af van de onderliggende oorzaak:
- Uveïtis wordt behandeld met topische of systemische ontstekingsremmende medicijnen — steroïden wanneer infectie is uitgesloten, of NSAIDs — samen met behandeling van enige identificeerbare infectieuze oorzaak
- Topische drukverlagenemiddelen zoals dorzolamide en timolol worden gebruikt om de IOP medisch te verlagen
- Carbonzuuranhydrase-remmers helpen aqueuze productie te verminderen
- Laser-cyclophotocoagulatie is pe