Wat is Addison's ziekte?
Addison's ziekte, of hypoadrenocorticisme, is het tegenovergestelde van Cushing's ziekte. Waar Cushing's te veel cortisol betreft, gaat Addison's over te weinig cortisol. De aandoening treedt op wanneer de bijnierschors onvoldoende cortisol produceert en in de meeste gevallen ook aldosteron, het mineralocoïde hormoon dat natrium, kalium en vloeistofbalans regelt.
De bijnierschors liggen net boven de nieren en zijn verantwoordelijk voor een reeks hormonen die essentieel zijn voor het dagelijkse fysiologische functioneren. Wanneer ze niet goed meer werken, wordt het vermogen van het lichaam om op stress te reageren, de bloeddruk te reguleren en de elektrolytenbalans in stand te houden ernstig aangetast.
Bij de meeste honden ontstaat Addison's ziekte door immuun-gemedieerde vernietiging van de bijnierschors, het buitenste deel van de bijnier. Minder vaak kan het veroorzaakt worden door bijnierbloeding, schimmelinfectie of als gevolg van een te agressieve behandeling van Cushing's ziekte. Een derde vorm, bekend als atypische Addison's, betreft alleen cortisoltekort met normale elektrolyten, en kan nog moeilijker te identificeren zijn.
Waarom het zoveel andere aandoeningen nabootst
Addison's ziekte heeft in de dierenartskunde de bijnaam 'de grote voorbijganger' gekregen. De klinische verschijnselen zijn vaag, fluctueren in de loop van de tijd en overlappen uitgebreid met maagdarmaandoeningen, nierziekten, leverproblemen en tal van andere aandoeningen. Honden worden vaak eerst voor andere diagnoses behandeld voordat Addison's uiteindelijk in overweging wordt genomen.
Veel voorkomende presentaties zijn:
- Episodes van braken en diarree die lijken op te klaren, maar dan terugkeren
- Apathie en zwakte die in ernst fluctueren
- Verlies van eetlust en geleidelijke gewichtsafname
- Verhoogde dorst en urineproductie
- Trillingen of spiertremoren
- Depressiviteit en een algemeen dof voorkomen
- Langzaam hartritme
- Pijn of ongemak in de buikstreek
Het episodische karakter van de verschijnselen is een van de diagnostische frustraties. Honden lijken zich vaak te verbeteren met ondersteunende zorg zoals intraveneus toediende vloeistoffen, wat de elektrolytenbalans tijdelijk herstelt, maar verschlechteren dan enkele weken later opnieuw. Dit patroon moet verdacht maken voor Addison's.
Jonge tot middelbare leeftijd vrouwelijke honden lijken een hoger risico te hebben, en bepaalde rassen, waaronder Standaard Poedels, Portugese Waterhonden, Bearded Collies en Labrador Retrievers, zijn oververtegenwoordigd in case studies.
De Addison-crisis
De meest dramatische en gevaarlijke presentatie van Addison's ziekte is de acute Addison-crisis, ook bekend als acute bijnierschorsonvoldoendheid. Dit treedt op wanneer het lichaam onder aanzienlijke fysiologische stress wordt geplaatst en de bijnierschors niet in staat is een adequate cortisol-respons op te wekken.
Tekenen van een crisis zijn ernstige zwakte of instorting, braken, ernstige dehydratatie, gevaarlijk lage bloeddruk en een onregelmatig hartritme. Zonder snelle behandeling kan een Addison-crisis dodelijk zijn. Opname in het ziekenhuis is nodig, met intraveneus toediende vloeistoffen, elektrolytencorrectie en onmiddellijke corticosteroïdengave.
Kritiek verhoogd kalium is een karakteristieke bevinding en kan levensbedreigende hartritmestoornissen veroorzaken. Een verhouding natrium-kalium onder 27:1 op een standaard bloedonderzoek is een klassieke indicator en moet onmiddellijke onderzoeksleiding rechtvaardigen.
Diagnose
De gouden standaard diagnostische test voor Addison's ziekte is de ACTH-stimulatietest. Een baseline cortisol-monster wordt genomen, synthetisch ACTH wordt toegediend en cortisol wordt een uur later opnieuw gemeten. Bij een gezonde hond stijgt cortisol aanzienlijk. Bij een hond met Addison's ziekte is de respons verzwakt of afwezig omdat de bijnierschors niet in staat is het hormoon te produceren.
Elektrolytverstoringen, vooral laag natrium en hoog kalium, worden vaak aangetroffen maar ontbreken in atypische gevallen, waardoor de ACTH-stimulatietest nog belangrijker wordt voor volledige beoordeling. Routinebloedonderzoek kan ook laag bloedglucose, verhoogde nierwaarden als gevolg van slecht perfusie en milde bloedarmoede tonen.
Langdurig beheer
Eenmaal gediagnosticeerd, is Addison's ziekte zeer beheersbaar met passende hormonaanvulling. De meeste honden hebben twee soorten aanvulling nodig.
Mineralocorticoïde vervanging
Desoxycorticosteron-pivalaat (DOCP), toegediend als een maandelijkse injectie, vervangt aldosteron en herstelt de elektrolytenregulering. Een oraal alternatief, fludrocortison-acetaat, biedt zowel mineralocoïde- als enige glucocorticoïde-dekking en wordt dagelijks ingenomen.
Glucocorticoïde vervanging
Prednisolon in een lage, fysiologische dosis vervangt cortisol. Tijdens periodes van stress, ziekte of chirurgie moet deze dosis worden verhoogd om een Addison-crisis te voorkomen. Eigenaren moeten hun dierenarts en elk spoedeisende hulpkliniek altijd informeren dat hun hond Addison's ziekte heeft, vooral voor elke procedure of tijdens ziekte.
Met consistente behandeling en regelmatige controle van elektrolyten en nierwaarden gaat het honden met Addison's ziekte doorgaans uitzonderlijk goed. Velen leven een volledig normaal leven zonder beperkingen. De prognose na diagnose is werkelijk goed, en de aandoening, hoewel ernstig als deze wordt gemist, is een van de meer lonende om in de veterinaire geneeskunde te beheren.
```